Liên minh châu Âu (EU) đã vượt chỉ tiêu bắt buộc về phối trộn nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) ngay trong năm đầu triển khai cơ chế mới. Tuy nhiên, đà tăng này vẫn đi kèm hai rủi ro lớn là phụ thuộc nặng vào nguyên liệu nhập khẩu và tiến độ đầu tư chậm đối với e-SAF, loại nhiên liệu được xem là trụ cột giảm phát thải dài hạn của ngành hàng không.

Theo CleanTechnica ngày 18/9/2026, báo cáo kỹ thuật thường niên năm 2025 về RefuelEU do Cơ quan An toàn Hàng không Liên minh châu Âu (EASA) công bố cho biết lượng SAF cung ứng tại các sân bay trong khối đạt khoảng 1,1 triệu tấn. Mức này tương đương 2,8% tổng nguồn cung nhiên liệu hàng không, vượt chỉ tiêu bắt buộc 2% trong năm đầu áp dụng.

Tỷ trọng SAF cũng tăng mạnh so với mức 0,6% của năm 2024. Báo cáo cho thấy quy định phối trộn bắt buộc đã góp phần thúc đẩy cả nhu cầu lẫn nguồn cung trên thị trường.

Dù vậy, cơ cấu nguyên liệu hiện vẫn tập trung vào một số nhóm nhất định. Phần lớn SAF tại EU đang được sản xuất theo công nghệ HEFA, sử dụng dầu ăn đã qua sử dụng và mỡ động vật. Trong đó, dầu ăn thải chiếm khoảng 80% tổng nguồn cung SAF, mỡ động vật loại 3 chiếm 11%, còn nhiên liệu sản xuất từ nước thải nhà máy dầu cọ (POME) chiếm khoảng 6%.

Một điểm đáng chú ý khác là mức độ phụ thuộc lớn vào nguồn nguyên liệu từ bên ngoài EU. Dù 84% SAF được tinh chế trong nội khối, khoảng 85% nguyên liệu đầu vào lại là hàng nhập khẩu, tăng so với mức 69% của năm trước. Trung Quốc được nêu là nguồn cung nguyên liệu nhập khẩu lớn nhất.

Giới công nghiệp cảnh báo cấu trúc này có thể làm suy yếu tính ổn định của nguồn cung SAF trong dài hạn. Camille Mutrel, quản lý chính sách hàng không, nhận định châu Âu hiện phụ thuộc đáng kể vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu còn hạn chế, trong khi yêu cầu thẩm định tính bền vững ngày càng khắt khe. Theo bà, cấu trúc hiện tại khó có thể trở thành nền tảng cho chiến lược dài hạn nhằm khử carbon ngành hàng không châu Âu.

Thách thức lớn nhất được EASA nhấn mạnh là dòng vốn dành cho e-SAF vẫn chưa được khai thông. Cơ quan này cho biết châu Âu hiện có khoảng 60 dự án e-SAF đang trong giai đoạn phát triển, nhưng chưa có dự án nào đi đến quyết định đầu tư cuối cùng (FID).

e-SAF là nhiên liệu tổng hợp được tạo ra bằng cách kết hợp hydro và carbon, sử dụng điện từ các nguồn năng lượng tái tạo. EASA cho rằng nếu EU muốn từng bước nâng tỷ lệ e-SAF trong những năm tới, các dự án đã công bố cần sớm chuyển sang giai đoạn xây dựng nhà máy và triển khai đầu tư thực tế.

Theo giới quan sát, điều thị trường cần lúc này không phải là nới lỏng quy định mà là cơ chế giúp nhà đầu tư dự báo rõ hơn hiệu quả tài chính của các dự án giai đoạn đầu. Nói cách khác, để xử lý tình trạng thiếu vốn cho e-SAF, ngành này cho rằng không nên hạ mục tiêu hay làm suy yếu quy định hiện hành.

Trong bối cảnh đó, chương trình thí điểm cơ chế đấu giá hai chiều mà Đức đang thúc đẩy được xem là một lựa chọn đáng chú ý. Cơ chế này có thể giúp chính phủ chia sẻ một phần rủi ro về giá giữa nhà sản xuất và bên mua, qua đó hỗ trợ huy động vốn cho các dự án e-SAF thương mại giai đoạn đầu. Ủy ban châu Âu hiện cũng đang xem xét khả năng áp dụng cơ chế đấu giá hai chiều ở cấp EU đối với nhiên liệu bền vững và nhiên liệu tổng hợp.

Đa dạng hóa nguồn nguyên liệu cũng là một nhiệm vụ trọng tâm. Việc giảm phụ thuộc vào các nguồn thải nhập khẩu như dầu ăn đã qua sử dụng không chỉ giúp hạn chế rủi ro gián đoạn nguồn cung mà còn có thể giảm tranh cãi liên quan đến tiêu chuẩn bền vững. Đề xuất của Ủy ban châu Âu về việc từ năm 2030 sẽ từng bước cắt giảm hỗ trợ trong Hệ thống mua bán khí thải EU (EU ETS) đối với SAF sản xuất từ dầu ăn thải cũng đi theo hướng này.

Tổng thể, báo cáo của EASA cho thấy quy định bắt buộc phối trộn SAF đã phát huy tác dụng trong việc mở rộng thị trường ở giai đoạn đầu. Tuy nhiên, về dài hạn, EU vẫn phải xử lý đồng thời hai thách thức lớn là đảm bảo nguồn nguyên liệu và thúc đẩy đầu tư vào e-SAF. Muốn duy trì lộ trình khử carbon của ngành hàng không, khối này sẽ phải vừa mở rộng nguồn cung SAF, vừa điều chỉnh cơ cấu nguyên liệu và phương thức sản xuất.