Xuất khẩu bán dẫn của Hàn Quốc liên tiếp lập đỉnh theo tháng, nhưng sức nóng từ ngành này vẫn chưa lan rõ sang tiêu dùng nội địa và các lĩnh vực liên quan. Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc (BOK) cảnh báo lợi ích từ đợt tăng trưởng hiện nay chủ yếu tập trung ở một số ngành và nhóm thu nhập, qua đó làm suy giảm hiệu ứng lan tỏa đối với toàn bộ nền kinh tế.

Bộ Thương mại, Công nghiệp và Năng lượng Hàn Quốc cho biết kim ngạch xuất khẩu bán dẫn trong tháng 8 đạt 46,8 tỷ USD, tăng 206,1% so với cùng kỳ năm trước và chiếm gần một nửa tổng xuất khẩu trong tháng.

Tuy nhiên, diễn biến của tiêu dùng nội địa lại không đồng pha với đà bùng nổ của xuất khẩu. Theo BOK, chỉ số niềm tin tiêu dùng (CCSI) đạt đỉnh 112,7 điểm vào tháng 2 rồi quay đầu giảm. Đến tháng 8, chỉ số này lùi về 104,5 điểm, thấp hơn cả mức của tháng 12 năm ngoái.

Có thời điểm CCSI rơi xuống dưới ngưỡng 100. Dù đã tăng trở lại trong ba tháng liên tiếp kể từ tháng 5, chỉ số này vẫn chưa phục hồi về mức đầu năm. BOK cho rằng nguyên nhân khiến chỉ số giảm trong tháng 8 là thị trường chứng khoán điều chỉnh cùng áp lực lạm phát tích tụ, trái ngược với mức tăng ba chữ số của xuất khẩu bán dẫn kéo dài tám tháng liên tiếp.

Không chỉ tiêu dùng, tác động lan tỏa trong nội bộ ngành cũng thiếu đồng đều. Trong tháng 8, xuất khẩu bán dẫn hệ thống chỉ tăng 24,3%, chưa bằng một phần mười tốc độ tăng của nhóm chip nhớ.

Xét theo từng công đoạn, tăng trưởng chủ yếu tập trung ở các khâu sau sản xuất như đóng gói, kiểm thử và ở nhóm fabless chuyên thiết kế chip. Trong khi đó, xuất khẩu từ mảng foundry lại giảm 2,0%. Các doanh nghiệp foundry trong nước cũng không duy trì được kết quả kinh doanh ngang với năm ngoái, dù mảng chip nhớ đã tăng ba chữ số suốt tám tháng.

Sự chênh lệch còn rõ hơn khi so với các ngành ngoài bán dẫn. Trong 8 tháng đầu năm, xuất khẩu của các mặt hàng không bao gồm bán dẫn chỉ tăng 18,0%.

Cũng trong giai đoạn này, bán dẫn chiếm 40,6% tổng kim ngạch xuất khẩu. Ngược lại, xuất khẩu ôtô con và linh kiện ôtô giảm so với cùng kỳ năm trước, nối dài xu hướng đi xuống từ năm ngoái.

Theo Bộ Thương mại, Công nghiệp và Năng lượng Hàn Quốc, nguyên nhân chính khiến xuất khẩu tăng mạnh nhưng tập trung vào một số mặt hàng là yếu tố giá. Riêng trong tháng 8, xuất khẩu chip nhớ đạt 40,94 tỷ USD, tăng 290,2% so với cùng kỳ.

Yếu tố được đánh giá đóng vai trò quyết định là giá giao dịch cố định của chip nhớ tăng mạnh. Các mặt hàng dẫn dắt xuất khẩu cũng tập trung vào nhóm phục vụ trung tâm dữ liệu, như bộ nhớ băng thông cao HBM và mô-đun DRAM dành cho máy chủ.

Cần cơ chế chuyển hóa hiệu quả xuất khẩu sang nhu cầu trong nước

Trong bối cảnh hiện nay, tăng trưởng xuất khẩu chưa thể ngay lập tức chuyển thành tiêu dùng và đầu tư. Biên bản cuộc họp tháng 7 của Ủy ban Chính sách Tiền tệ thuộc BOK cho biết nếu chỉ có giá tăng, trong khi sản lượng và chất lượng không thay đổi, thì GDP thực tính theo sản lượng sẽ chưa thể tăng ngay.

Nói cách khác, ngay cả khi giá giao dịch cố định của chip nhớ đi lên giúp kéo kim ngạch xuất khẩu, tác động tới tiêu dùng và đầu tư vẫn cần một khoảng trễ nhất định.

Trước đó, BOK cũng đã phản ánh độ trễ này trong dự báo tăng trưởng. Khi đưa ra dự báo tăng trưởng 3,3% cho năm nay, cơ quan này viện dẫn chu kỳ thuận lợi của ngành bán dẫn và khả năng lan tỏa của nó, đồng thời dự báo đầu tư thiết bị sẽ tăng 6,8% trong năm nay và tăng thêm 4,7% vào năm sau khi các doanh nghiệp bán dẫn đẩy nhanh mở rộng công suất.

Dù vậy, BOK cũng lưu ý rằng lợi ích trực tiếp từ chu kỳ tăng trưởng của ngành bán dẫn đang tập trung vào một số ngành và nhóm dân cư nhất định, qua đó có thể hạn chế tác động tích cực đối với nền kinh tế nói chung. Một thành viên Ủy ban cảnh báo rằng nếu mức độ phụ thuộc vào ngành IT tiếp tục gia tăng, năng lực đầu tư và đổi mới của các ngành sản xuất và dịch vụ khác có thể suy yếu, trong khi mất cân đối giữa các khu vực có nguy cơ làm xói mòn nền tảng tăng trưởng.

Dù những lo ngại này đã được nêu ra nhiều lần, hiện vẫn chưa có hệ thống thống kê đủ để xác nhận mức độ hạn chế của hiệu ứng lan tỏa. Một thành viên Ủy ban đề nghị các bộ phận liên quan so sánh dữ liệu vi mô của hộ gia đình giữa các khu vực tập trung ngành bán dẫn và các địa phương khác, nhằm phân tích cơ chế truyền dẫn của chu kỳ ngành này tới tiêu dùng và giá cả.

Một đại diện trong giới kinh tế nhận định sự phân hóa theo hình chữ K đang dần rõ nét, khi thành tích xuất khẩu bán dẫn và cảm nhận của nền kinh tế nội địa diễn biến theo hai nhịp khác nhau. Theo người này, giả định rằng tăng trưởng xuất khẩu sẽ tự động tạo ra hiệu ứng lan tỏa cần được xem xét lại, trong bối cảnh sản xuất ngày càng tự động hóa theo hướng dựa vào thiết bị và chuỗi cung ứng đã toàn cầu hóa.

Vị này nhấn mạnh rằng trong thời gian đà bùng nổ còn tiếp diễn, cần tiếp tục theo dõi lợi ích tăng trưởng được phân bổ ra sao, đồng thời cải tổ cơ cấu để chuyển hóa hiệu quả từ xuất khẩu thành tiêu dùng trong nước.