Từ ngày 3/12, chi phí điện và gas của các doanh nghiệp vật liệu, linh kiện và thiết bị trong ngành bán dẫn tại Hàn Quốc sẽ được đưa vào cơ chế điều chỉnh giá theo biến động chi phí. Đây là một phần trong gói chính sách mà Chính phủ Hàn Quốc thúc đẩy nhằm lan tỏa lợi ích đầu tư từ các tập đoàn lớn sang khối doanh nghiệp cung ứng, cùng với kế hoạch lập quỹ bán dẫn 5 nghìn tỷ won. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế của biện pháp này vẫn còn là dấu hỏi do điều kiện áp dụng khá chặt và vẫn cho phép miễn thực hiện nếu các bên cùng thỏa thuận.

Theo nội dung sửa đổi của Luật thúc đẩy hợp tác cùng có lợi giữa doanh nghiệp lớn với doanh nghiệp vừa và nhỏ, khái niệm “chi phí năng lượng chính” đã được bổ sung. Đây là khoản chi cho năng lượng phục vụ sản xuất hàng hóa, với điều kiện chi phí này chiếm từ 10% giá giao dịch trở lên. Luật cũng quy định khi giá nguyên liệu chính hoặc chi phí năng lượng chính biến động vượt ngưỡng đã thỏa thuận, giá giao dịch phải được điều chỉnh tương ứng với mức biến động. Các điều khoản mới sẽ có hiệu lực từ ngày 3/12 năm nay.

Cơ chế điều chỉnh giá này được triển khai từ tháng 10/2023 và áp dụng đầy đủ từ tháng 1/2024. Trước đó, phạm vi điều chỉnh chủ yếu chỉ giới hạn ở nguyên liệu, chưa bao gồm các chi phí như điện và gas.

Việc mở rộng lần này nằm trong “chiến lược tăng trưởng cùng có lợi giữa doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp vừa và nhỏ” được Chính phủ Hàn Quốc công bố tại cuộc họp các bộ trưởng kinh tế ngày 21/1. Trong chiến lược này, chính phủ xác định mục tiêu tăng cường dòng chảy lợi ích từ doanh nghiệp lớn sang doanh nghiệp nhỏ là một trong ba trụ cột chính. Các công cụ được đưa ra gồm đồng phát triển công nghệ, cơ chế chia sẻ thành quả và mở rộng cơ chế điều chỉnh giá. Những doanh nghiệp thực hiện tốt cơ chế này sẽ được tăng ưu đãi, trong đó có việc được miễn một số cuộc thanh tra, kiểm tra liên quan đến quan hệ đặt hàng - thầu phụ.

Liên quan tới chính sách trên, Tổng thống Lee Jae-myung tại cuộc họp rà soát lần hai về các dự án quy mô lớn theo mô hình hợp tác công - tư ngày 10 vừa qua nhấn mạnh rằng thành quả tăng trưởng của các ngành chiến lược không nên chỉ dừng lại ở các tập đoàn lớn. Ông yêu cầu phải thiết kế mô hình “tăng trưởng cho mọi người” ngay từ giai đoạn đầu của dự án. Chính phủ cũng sẽ triển khai “Dự án cùng tăng trưởng” trong 10 năm với quy mô 1 nghìn tỷ won, cho phép doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp vừa và nhỏ cùng tham gia từ R&D đến sản xuất hàng loạt.

Ngoài ra, Seoul dự kiến thành lập quỹ bán dẫn mới trị giá khoảng 5 nghìn tỷ won để đầu tư vào các doanh nghiệp vật liệu, linh kiện, thiết bị và fabless có tiềm năng. Chính phủ cũng sẽ cung cấp thêm 5 nghìn tỷ won tài chính thương mại theo định hướng tăng trưởng cùng có lợi.

Dù vậy, cơ chế điều chỉnh giá vẫn có thể không được áp dụng nếu các bên trong giao dịch thống nhất như vậy. Luật hiện hành cho phép ngoại lệ trong một số trường hợp, gồm bên đặt hàng là doanh nghiệp siêu nhỏ, thời hạn giao dịch không quá 90 ngày, giá trị giao dịch không quá 100 triệu won, hoặc hai bên đồng ý không áp dụng cơ chế điều chỉnh giá. Văn phòng Ngân sách Quốc hội Hàn Quốc cho rằng trong thực tế, nhiều doanh nghiệp thầu phụ vẫn không thể phản ánh đầy đủ phần chi phí tăng thêm vào giá giao dịch do vị thế đàm phán yếu.

Cùng một cơ chế nhưng cách nhìn của các bên lại khác nhau. Theo Văn phòng Ngân sách Quốc hội Hàn Quốc, khi được hỏi vì sao không đưa điều khoản điều chỉnh giá trong hợp đồng thầu phụ, 65,4% doanh nghiệp đặt hàng trả lời rằng đó là do “thỏa thuận với doanh nghiệp thầu phụ”. Trong khi đó, 40,6% doanh nghiệp thầu phụ cho biết nguyên nhân lớn nhất là “thiếu hiểu biết về chế độ”. Ở khảo sát thực trạng do Bộ Doanh nghiệp vừa và nhỏ và Khởi nghiệp thực hiện, lý do phổ biến nhất cho việc thỏa thuận không áp dụng cơ chế này là “đã được điều chỉnh đầy đủ”, chiếm 31,4%.

Chính phủ Hàn Quốc cũng thừa nhận hạn chế mang tính cấu trúc của cơ chế hiện nay. Trong chiến lược tăng trưởng cùng có lợi, chính phủ cho biết cần bổ sung công cụ hỗ trợ cho các doanh nghiệp nhỏ vốn có năng lực đàm phán yếu. Theo đó, Seoul sẽ thúc đẩy sửa đổi Luật hợp tác xã doanh nghiệp vừa và nhỏ trong nửa đầu năm 2027, nhằm trao cho các hợp tác xã quyền yêu cầu đàm phán và thương lượng điều kiện giao dịch với các tập đoàn lớn. Nói cách khác, cơ chế đàm phán đại diện chỉ được mở ra sau thời điểm quy định mới về chi phí năng lượng có hiệu lực.

Một điểm hạn chế khác là điều kiện áp dụng vẫn giữ ở ngưỡng từ 10% giá giao dịch trở lên. Văn phòng Ngân sách Quốc hội Hàn Quốc cho biết trong khảo sát thực trạng năm 2024, chỉ 12,5% doanh nghiệp thầu phụ trả lời rằng “nguyên liệu chính” đáp ứng tiêu chí này. Do chi phí năng lượng cũng áp dụng cùng ngưỡng, phạm vi tác động thực tế sẽ phụ thuộc vào số lượng công đoạn sản xuất mà tiền điện chiếm trên 10% giá giao dịch.

Ngay cả khi đã có khung pháp lý, việc không ký thỏa thuận điều chỉnh giá còn xuất phát từ gánh nặng phải cung cấp dữ liệu chi phí. Trong khảo sát năm 2024, lý do được nhắc tới nhiều nhất là “không muốn cung cấp thông tin chi phí cho bên đặt hàng”, với tỷ lệ 45,7%. Bên cạnh đó, cơ chế hiện nay cũng chưa có bộ chỉ số tham chiếu đủ tin cậy làm căn cứ chung, buộc các bên phải tự thỏa thuận về ngưỡng biến động giá và công thức điều chỉnh.

Ở góc độ tham chiếu quốc tế, Nhật Bản là một trường hợp đáng chú ý. Cơ quan Doanh nghiệp vừa và nhỏ Nhật Bản công bố các chỉ số giá năng lượng và giá dầu thô CIF, đồng thời đưa cả chi phí lao động vào phạm vi điều chỉnh bên cạnh nguyên liệu và năng lượng.

Đối với các doanh nghiệp vật liệu, linh kiện và thiết bị bán dẫn, gói biện pháp lần này mang hai ý nghĩa khác nhau. Quỹ 5 nghìn tỷ won và nguồn tài chính thương mại là hỗ trợ trực tiếp từ chính phủ, trong khi việc áp dụng cơ chế điều chỉnh giá, theo phân tích của Văn phòng Ngân sách Quốc hội Hàn Quốc, vẫn phụ thuộc vào thỏa thuận giữa từng doanh nghiệp. Chế tài hiện hành cũng chưa đủ mạnh để làm thay đổi đáng kể tương quan đàm phán trên thị trường.

Theo Luật thúc đẩy hợp tác cùng có lợi, biện pháp xử lý chủ yếu hiện nay vẫn là lệnh khắc phục và yêu cầu cải thiện do Bộ trưởng Bộ Doanh nghiệp vừa và nhỏ và Khởi nghiệp ban hành. Một đại diện trong ngành cho biết rất khó kỳ vọng vào các cuộc đàm phán theo từng trường hợp, và trước mắt doanh nghiệp có xu hướng tạm hoãn ký hợp đồng dài hạn trước thời điểm quy định mới có hiệu lực, đồng thời chỉ kiểm tra xem giao dịch có thuộc diện áp dụng hay không.

Từ góc nhìn doanh nghiệp, lo ngại còn tăng lên khi cơ sở dữ liệu để kiểm chứng hiệu quả của cơ chế này vẫn còn mỏng. Văn phòng Ngân sách Quốc hội Hàn Quốc cho biết trong tổng số 97.726 giao dịch của 113 doanh nghiệp tham gia chương trình, tỷ lệ thuộc diện bắt buộc là 27,3%. Trong nhóm này, tỷ lệ ký thỏa thuận điều chỉnh giá đạt 71,6%. Tổng số tiền được điều chỉnh trong quý I/2025 vào khoảng 20 tỷ won.

Cơ quan này đánh giá quy mô nêu trên vẫn chưa đủ để xác nhận mức độ bù đắp phần chi phí tăng thêm hay mức cải thiện lợi nhuận của các doanh nghiệp thầu phụ.