Trung Quốc hiện chiếm 97% lượng xuất xưởng robot hình người toàn cầu, nhưng ưu thế về sản lượng chưa đồng nghĩa với việc bài toán thương mại hóa đã được giải quyết. Khi thị trường bước sang giai đoạn ứng dụng thực tế, các tiêu chí như độ tin cậy, mức tự chủ, giá thành và hiệu quả kinh tế đang trở thành thước đo quan trọng hơn những màn trình diễn công nghệ.

Theo South China Morning Post ngày 19/8, World Robot Conference (WRC) năm nay khai mạc tại Bắc Kinh cho thấy trọng tâm của ngành robot Trung Quốc đang dịch chuyển rõ rệt: từ các màn biểu diễn gây chú ý sang khả năng triển khai trong môi trường vận hành thực tế và tạo lợi nhuận.

Tại sự kiện, các robot hình người chơi bóng bàn hay đánh trống vẫn thu hút khách tham quan. Tuy nhiên, bầu không khí của ngành đã thay đổi so với hai năm trước, khi các màn trình diễn mang tính phô diễn công nghệ còn chiếm ưu thế. Áp lực chứng minh hiệu quả trong sản xuất và vận hành thực tế hiện tăng lên đáng kể.

Xu Xiaolan, Chủ tịch Hiệp hội Điện tử Trung Quốc và cựu Thứ trưởng Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc, nhận định lĩnh vực này đã bước vào một giai đoạn bản lề. Theo bà, mục tiêu cốt lõi trong hai năm qua là thúc đẩy ứng dụng trong thế giới thực, với các trường hợp sử dụng đã xuất hiện trong dịch vụ công, logistics, sản xuất, y tế và ứng phó khẩn cấp.

Diễn biến này cho thấy thước đo cạnh tranh của robot hình người không còn chỉ nằm ở khả năng di chuyển, mà chuyển sang năng lực đưa sản phẩm vào vận hành thực tế.

Quy mô sản xuất cũng đang tăng nhanh. Morgan Stanley cho biết Trung Quốc chiếm 97% tổng lượng xuất xưởng robot hình người toàn cầu trong nửa đầu năm nay. Sản lượng được dự báo tăng từ khoảng 12.000 chiếc năm ngoái lên 50.000 chiếc vào năm 2026 và 446.000 chiếc vào năm 2030.

Dù vậy, việc chuyển sang sản xuất hàng loạt không chỉ là câu chuyện tăng công suất. Morgan Stanley lưu ý năng lực cạnh tranh chỉ thực sự được chứng minh khi robot có thể mang lại không chỉ khả năng di chuyển, mà còn cả độ tin cậy, mức tự chủ và giá trị kinh tế trong môi trường vận hành thực tế.

Kỳ vọng của thị trường vẫn ở mức cao. WRC năm nay quy tụ hơn 300 doanh nghiệp robot, tăng 36% so với năm ngoái. Cùng ngày, Unitree Robotics, một trong những doanh nghiệp dẫn đầu ngành, niêm yết trên STAR Market tại Thượng Hải và cổ phiếu tăng 460% ngay trong phiên giao dịch đầu tiên.

TrendForce đánh giá Unitree sẽ là một trường hợp đáng chú ý để theo dõi mức độ thương mại hóa robot hình người tại Trung Quốc. Tuy nhiên, lợi nhuận vẫn là thách thức lớn. Lợi nhuận ròng nửa đầu năm nay của Unitree, nếu loại trừ các yếu tố bất thường, đạt 244 triệu nhân dân tệ (505,71 tỷ won), giảm 19% so với cùng kỳ năm trước.

Theo TrendForce, các nhà sản xuất chủ chốt hiện vẫn đối mặt khó khăn ngắn hạn về chi phí và khả năng sinh lời. Điều đó đồng nghĩa năng lực sản xuất lớn chưa chắc bảo đảm tốc độ thương mại hóa, nếu doanh nghiệp không chứng minh được hiệu quả kinh tế.

Về phía nhu cầu, mức độ hoàn thiện của sản phẩm vẫn cần thêm thời gian kiểm chứng. Khảo sát của Morgan Stanley cho thấy 62% doanh nghiệp được hỏi cho biết có khả năng triển khai robot hình người trong giai đoạn 2025-2027, nhưng chỉ 23% hài lòng với các sản phẩm hiện có. Những rào cản lớn nhất đối với việc phổ cập công nghệ này là độ tin cậy, tính năng và khả năng cạnh tranh về giá.

Chính sách hỗ trợ của Trung Quốc cũng đang chuyển mạnh sang thúc đẩy triển khai thực tế. Năm nay, 49 doanh nghiệp nhà nước trực thuộc chính phủ trung ương tham gia sự kiện, trải rộng trên 12 lĩnh vực. Giới chức nước này cũng dự kiến thành lập một liên minh đổi mới robot của khối doanh nghiệp nhà nước trung ương để hỗ trợ đồng phát triển công nghệ và thương mại hóa.

Điều đó cho thấy trọng tâm chính sách đang nghiêng về việc tạo ra môi trường vận hành thực tế, thay vì chỉ nhấn vào thành quả trong phòng thí nghiệm.

Trong khi đó, bối cảnh bên ngoài không thuận lợi. Tháng trước, Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) cấm nhập khẩu các thiết bị robot mới như robot hình người, robot bốn chân và robot hút bụi; các sản phẩm đã được phê duyệt trước đó không thuộc diện áp dụng.

Trước bối cảnh này, phía Trung Quốc tại sự kiện đã nhấn mạnh thông điệp hợp tác toàn cầu, đồng thời khởi động “Chương trình khám phá ứng dụng robot toàn cầu”. Chương trình này hỗ trợ các nhóm đổi mới ở nước ngoài thử nghiệm vận hành bằng cách cung cấp robot sản xuất hàng loạt.

Xu Xiaolan cho rằng doanh nghiệp và giới nghiên cứu trên toàn cầu cần cùng nhau giải quyết các vấn đề liên quan đến linh kiện, phần mềm, thuật toán, dữ liệu, chế tạo robot và ứng dụng. Bà cũng đề xuất xây dựng một hệ sinh thái “mở, hợp tác và cùng có lợi”.

Từ những tín hiệu trên, có thể thấy cuộc cạnh tranh tiếp theo của ngành robot Trung Quốc sẽ không còn nằm chủ yếu ở các video trình diễn, mà ở năng lực triển khai tại hiện trường, cấu trúc chi phí và mức độ hoàn thiện của sản phẩm.