Sony sẽ ngừng phát hành đĩa game vật lý cho các tựa PlayStation mới từ tháng 1/2028, đồng thời chuyển sang phân phối dưới dạng số. Quyết định này được cho là sẽ ảnh hưởng lớn đến người dùng, hệ thống bán lẻ truyền thống và cả hoạt động lưu trữ, bảo tồn game.

Theo Ars Technica và một số hãng tin quốc tế ngày 1/7 (giờ địa phương), Sony đã thông báo trên blog chính thức rằng các game mới sẽ chỉ còn được cung cấp dưới dạng số thông qua PlayStation Store và các kênh bán lẻ.

Động thái trên cho thấy mảng PlayStation gần như chấm dứt phát hành bản đĩa, chuyển hẳn sang mô hình phân phối dựa trên giấy phép sử dụng. Trước đây, đĩa game PlayStation do công ty con Sony Digital Audio Disc sản xuất. Khi kế hoạch mới có hiệu lực, các tựa game mới dưới dạng đĩa sẽ không còn xuất hiện trên thị trường.

Sony cho biết nguyên nhân đến từ sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng. Theo hãng, nhu cầu đối với nội dung số hiện đã vượt xa đĩa game vật lý, vì vậy việc điều chỉnh theo xu hướng này là bước đi tự nhiên. Trong năm tài chính kết thúc ngày 31/3/2026, tải game bản số chiếm 78% tổng lượng mua game, tăng từ 76% của năm tài chính 2024.

Hãng cũng cho biết sẽ tiếp tục tái cơ cấu chiến lược phân phối theo hướng lấy nền tảng số làm trung tâm, đồng thời duy trì các điểm tiếp cận để người chơi mua game mới qua PlayStation Store hoặc kênh bán lẻ. Việc bán game bản số đã trở thành xu hướng chủ đạo của ngành nhờ khả năng chơi ngay sau khi mua, cập nhật thuận tiện và không cần không gian lưu trữ vật lý.

Tuy nhiên, phản ứng từ người dùng đang chia rẽ. Tranh cãi lớn nhất nằm ở việc lựa chọn của người chơi bị thu hẹp. Khi không còn bản đĩa, việc bán lại, cho mượn hoặc mua game cũ với giá thấp sẽ trở nên khó khăn hơn. Cody Spencer, đồng sở hữu chuỗi bán lẻ game Pink Gorilla Games tại Mỹ, nhận định đây là “một quyết định tiêu cực với game thủ” vì họ mất đi khả năng bán, chia sẻ và thực sự sở hữu game.

Vấn đề được nhắc đến không chỉ là sự tiện lợi, mà còn là quyền sở hữu. Theo điều khoản sử dụng của PlayStation, việc mua game bản số không đồng nghĩa với sở hữu sản phẩm, mà chỉ là mua quyền sử dụng cho mục đích cá nhân, phi thương mại. Sony cũng nêu rõ rằng người dùng “không sở hữu sản phẩm”, và khi đĩa game biến mất, mô hình sở hữu theo giấy phép này sẽ càng lộ rõ hơn.

Giới bảo tồn game cũng bày tỏ lo ngại. Frank Cifaldi, giám đốc điều hành Video Game History Foundation, cho rằng biện pháp này sẽ “giáng một đòn đáng kể vào quyền lợi người tiêu dùng, thị trường bán lại và các nhà sáng tạo phụ thuộc vào thị trường vật lý”. Một số nhà phát hành quy mô nhỏ chuyên sản xuất game bản hộp cũng phản đối quyết định của Sony.

Xu hướng chuyển sang bản số không chỉ diễn ra ở Sony. Capcom gần đây cho biết 93% doanh số game trong năm tài chính gần nhất đến từ bản số. Theo Cody Spencer, doanh số bản vật lý của các game mới trên PlayStation 5 đã giảm từ trước đó, nên sau khi chuyển hoàn toàn sang bản số, “trước mắt sẽ không có thay đổi quá lớn với phần đông người dùng”.

Trong vài năm qua, Sony đã từng bước mở rộng mô hình số hoàn toàn. PS5 ra mắt năm 2020 với một phiên bản giá rẻ không có ổ đĩa, trong khi PS5 Pro buộc người dùng phải mua thêm ổ đĩa rời nếu muốn chơi game bản vật lý. Đây cũng không phải lần đầu Sony thử nghiệm phần cứng chỉ hỗ trợ nội dung số.

Dù vậy, việc loại bỏ đĩa game không đồng nghĩa bài toán bảo tồn game sẽ sớm được giải quyết. Andrew Borman, thuộc The Strong National Museum of Play, cho rằng việc lưu trữ game số từ lâu đã gặp khó do phụ thuộc vào kết nối mạng, các bản vá thường xuyên và môi trường phát triển dựa trên công cụ số. Frank Cifaldi cũng nói rằng chỉ lưu giữ đĩa game trên kệ không thể là giải pháp dài hạn cho việc bảo tồn các tựa game mới.

Xu hướng này cũng đang phản ánh lên cách game bản hộp được bán ra. GTA VI được nêu như một ví dụ: ngay cả khi bán tại cửa hàng, trong hộp nhiều khả năng chỉ có mã tải xuống thay vì đĩa game. Frank Cifaldi kêu gọi các tổ chức trong ngành sớm đưa ra giải pháp thực chất để nội dung số hoàn toàn có thể được lưu trữ hợp pháp tại các kho lưu trữ và bảo tàng, phục vụ nghiên cứu.