Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang đặt nhiều lao động văn phòng thâm niên tại Mỹ trước một lựa chọn không dễ dàng: học công cụ mới để tiếp tục bám trụ với công việc, hoặc rời thị trường lao động sớm hơn kế hoạch.

Business Insider ngày 23/6 (giờ địa phương) cho biết thế hệ Baby Boomer, vốn tích lũy hàng chục năm kinh nghiệm làm việc, đang đối mặt với một đợt sàng lọc mới khi AI được doanh nghiệp triển khai ngày càng rộng rãi. Kinh nghiệm vẫn là lợi thế, nhưng nếu không theo kịp tốc độ ứng dụng AI, họ có nguy cơ bị gạt ra khỏi thị trường việc làm.

Áp lực này thể hiện rõ ngay từ khâu tuyển dụng. Keith Hayden, kỹ sư phần mềm 53 tuổi, cho biết khi chuẩn bị chuyển việc vào mùa thu năm ngoái, anh nhận ra nhà tuyển dụng đặc biệt quan tâm đến năng lực liên quan đến AI. Sau đó, Hayden đã đăng ký sử dụng Claude của Anthropic để bắt đầu học. Dù giữ thái độ lạc quan, anh vẫn hoài nghi về khả năng lập trình của AI và hy vọng ở môi trường làm việc mới, con người vẫn còn không gian để trực tiếp viết mã.

Khoảng cách giữa các nhóm tuổi cũng được thể hiện trong dữ liệu khảo sát. Theo Pew Research Center, đến đầu năm 2025, 58% người trưởng thành dưới 30 tuổi cho biết từng sử dụng ChatGPT, trong khi ở nhóm 50-64 tuổi, tỷ lệ này chỉ vào khoảng một phần tư. Dữ liệu từ Cục Điều tra Dân số Mỹ cũng cho thấy tỷ trọng lao động từ 55 tuổi trở lên đã tăng từ 10% năm 1994 lên 25% vào năm 2022. Điều đó cho thấy tác động của làn sóng AI đang lan rộng trong bối cảnh lực lượng lao động lớn tuổi vẫn tiếp tục ở lại thị trường.

Một số chuyên gia cho rằng AI thậm chí có thể tạo lợi thế nhất định cho nhóm lao động nhiều thâm niên. Heather Tinsley-Fix, cố vấn cấp cao tại Hiệp hội Người nghỉ hưu Mỹ (AARP), nhận định đây có thể là lần đầu tiên một làn sóng công nghệ mới mang lại lợi ích về độ ổn định nghề nghiệp cho lao động lớn tuổi nhiều hơn so với người trẻ. Theo bà, kinh nghiệm tích lũy theo từng vị trí, tư duy phản biện và khả năng nhìn nhận vấn đề ở cấp độ hệ thống là những điểm mạnh nổi bật của nhóm này.

Tuy vậy, chỉ dựa vào kinh nghiệm là chưa đủ. Khi các doanh nghiệp tăng tốc tự động hóa công việc văn phòng, ngay cả lao động dày dạn kinh nghiệm cũng phải làm quen với công cụ mới. Stacy Gilchrist, 57 tuổi, đã tìm việc suốt hai năm sau khi bị sa thải. Bà từng nhận một hợp đồng huấn luyện một tác nhân AI mô phỏng cách đặt câu hỏi của y tá tại một công ty AI trong lĩnh vực y tế, nhưng cho biết AI đôi khi lại trở thành rào cản mới trong chính quá trình tuyển dụng.

Áp lực tương tự cũng xuất hiện ở nhóm trung niên vẫn đang đi làm. Một lao động 47 tuổi trong lĩnh vực bán hàng dịch vụ pháp lý cho biết công ty đã thay đổi cách vận hành, yêu cầu hiệu suất cao hơn nhờ tận dụng AI. Trong khi đó, James Sager, 54 tuổi, làm việc trong ngành dịch vụ khách hàng, đang cân nhắc nghỉ hưu trong vòng 5 năm tới. Ông cho rằng AI có thể kéo theo cắt giảm việc làm, nhưng không có ý định học thêm công nghệ này.

Phản ứng của các thế hệ trước làn sóng AI cũng không giống nhau. Sinh viên mới tốt nghiệp và người trẻ tìm việc chịu tác động trực tiếp hơn khi AI làm thu hẹp các vị trí đầu vào. Ngược lại, lao động thâm niên được cho là ít bi quan hơn, nhờ từng trải qua nhiều giai đoạn suy thoái và các đợt chuyển đổi công nghệ trước đó.

Theo Daniel Jolles, nhà khoa học hành vi tại Trường Kinh tế London, những biến cố lớn như COVID-19 đã khiến nhiều người phải nhìn lại ý nghĩa của công việc và kế hoạch cho tương lai, và AI hiện cũng đang đặt ra câu hỏi tương tự. Với lao động văn phòng thâm niên, AI không chỉ là công cụ giúp tăng năng suất mà còn là yếu tố có thể đẩy nhanh chặng cuối của sự nghiệp. Trong bối cảnh nghỉ hưu ngoài ý muốn có thể là kịch bản tồi tệ nhất, việc thích nghi hay rời đi đang trở thành bài toán ngày càng cấp bách.