Trong bối cảnh AI tái định hình cách doanh nghiệp vận hành và ra quyết định, kinh nghiệm lâu năm có thể không còn là lợi thế tuyệt đối. Đây là quan điểm được Jaya Gupta, đối tác của Foundation Capital, chia sẻ gần đây trên mạng xã hội X.

Theo Gupta, kinh nghiệm không còn là một “hào lũy” bảo vệ vị thế như trước. Trong nhiều trường hợp, nó thậm chí bắt đầu giống như một loại “thuế” mà tổ chức phải trả khi muốn đổi mới bằng AI.

Bà cho rằng khoảng cách trong cách nhìn về AI giữa nhóm nhân sự có thâm niên và nhân sự trẻ đang ngày càng rõ. Chính phần kinh nghiệm tích lũy của lớp đi trước, trong một số trường hợp, lại có thể trở thành yếu tố kìm hãm đổi mới.

Để minh họa, Gupta đưa ra hình ảnh một CIO giả định tại một tập đoàn lớn và một nhân viên trẻ. Theo bà, không ít CIO chưa từng trực tiếp mở Claude để sử dụng, vẫn yêu cầu cấp dưới in tài liệu ra giấy, nhưng lại là người nắm quyền quyết định ngân sách AI của doanh nghiệp.

Gupta nhận định tình trạng này không hiếm ở các công ty Fortune 500: những người quyết định việc triển khai AI thường lại là nhóm ít sử dụng công nghệ này nhất. Trong khi đó, một nhân viên trẻ có thể viết mã và đưa vào vận hành chỉ trong nửa ngày, hoặc biến một ý tưởng phác thảo thành nguyên mẫu hoạt động ngay trong buổi sáng. “Hai nhóm đang tiếp cận cùng một công nghệ theo hai cách hoàn toàn khác nhau”, bà nói.

Theo Gupta, những người có thâm niên thường dựa vào hai yếu tố để bảo vệ vị thế của mình: khả năng phán đoán và “trực giác”. Ngược lại, nhóm nhân sự trẻ cho rằng chỉ cần dành nửa ngày làm việc cùng AI, họ có thể học được nhiều hơn một tháng được hướng dẫn bởi “mentor”.

Tuy vậy, khi mang những ý tưởng đó vào các cuộc họp, họ thường bị chặn lại bởi những câu như “theo kinh nghiệm của tôi” hoặc “chúng ta không làm như vậy”.

Từ đó, Gupta đặt vấn đề: liệu khả năng phán đoán và “trực giác” có thực sự là năng lực bền vững, hay chỉ là tuyến phòng thủ cuối cùng của một thế hệ đang dần mất đi những lợi thế trước đây. Bà cho biết mình nghiêng về khả năng thứ hai.

Theo Gupta, lý do khiến tổ chức ngần ngại thử nghiệm cái mới không chỉ nằm ở chi phí. Vấn đề còn ở chỗ người nắm quyền ra quyết định cũng là người có nhiều thứ để mất nhất nếu thất bại xảy ra.

“Người có thâm niên đã tích lũy uy tín suốt nhiều năm, nên cái giá của một quyết định sai là rất lớn. Nhân sự trẻ thì chưa có nhiều uy tín để đánh mất”, bà nói.

Gupta đồng thời cho rằng thời kỳ dùng thâm niên để tạo lợi thế cạnh tranh đang dần khép lại. Trong thời gian dài, năng lực của một chuyên gia được xây dựng từ khả năng tìm ra trường hợp phù hợp trong kho kinh nghiệm quá khứ. Nhưng AI đang nhanh chóng thu hẹp khoảng cách đó.

Bà lấy ví dụ, một luật sư chỉ có hai năm kinh nghiệm nay có thể dùng AI để rà soát và tổng hợp các án lệ tương tự theo mức độ liên quan chỉ trong vài phút, đồng thời nhận được phần tóm tắt đi kèm. “Thời mà người có 20 năm kinh nghiệm dễ dàng vượt người có 20 tháng kinh nghiệm chỉ nhờ lý lịch đang dần qua đi”, Gupta nhận xét.

Một thay đổi khác, theo bà, nằm ở chính môi trường ra quyết định. Trong thời AI, doanh nghiệp có thể điều chỉnh sản phẩm vào buổi chiều rồi đảo lại quyết định ngay sáng hôm sau nếu dữ liệu cho thấy hướng đi chưa phù hợp.

“Ra quyết định nhanh, học nhanh, sai thì điều chỉnh rồi tiếp tục quyết định. Người có thâm niên được đào tạo suốt sự nghiệp rằng việc đảo ngược quyết định đồng nghĩa với thừa nhận quyết định trước đó là sai. Trong khi đó, người trẻ chưa gắn bản sắc cá nhân của họ vào các quyết định ấy. Với họ, thay đổi quyết định là một phần của quá trình cải thiện, không hẳn là thất bại”, bà nói.

Từ góc nhìn của Gupta, đó là lý do kinh nghiệm trong thời AI ngày càng giống một loại “thuế”. Khi người có thâm niên nói “không”, đôi khi họ thực sự nhìn thấy những rủi ro mà người trẻ chưa nhận ra. Nhưng trong không ít trường hợp, đó cũng có thể chỉ là sự bám víu vào các quyết định cũ.

Bà cho rằng đôi khi chính người ra quyết định cũng không thể phân biệt rạch ròi giữa sự từng trải thực sự và phản ứng tự vệ. Nếu một quyết định sai, không chỉ danh tiếng cá nhân bị ảnh hưởng mà cả vị thế nội bộ lẫn những gì đã báo cáo với hội đồng quản trị cũng có thể bị lung lay.

“Kinh nghiệm không còn là hào lũy. Trong nhiều trường hợp, nó bắt đầu giống như một loại ‘thuế’”, Gupta nhấn mạnh. Bà đồng thời khuyến nghị: “Hãy suy nghĩ khi bạn còn có thể suy nghĩ mà không phải nhìn trước ngó sau. Khả năng đó biến mất nhanh hơn bạn tưởng.”