Project Suncatcher. Ảnh: Google

Google đang hợp tác với Blue Origin, công ty vũ trụ do Jeff Bezos sáng lập, để thử nghiệm triển khai hạ tầng tính toán AI ngoài không gian. Dự án mang tên Project Suncatcher hướng tới việc đưa các vệ tinh tích hợp máy chủ AI và chip TPU lên quỹ đạo, qua đó giảm áp lực về điện năng, diện tích và hệ thống làm mát của các trung tâm dữ liệu mặt đất.

Theo Engadget ngày 19/11/2026 (giờ địa phương), Google dự kiến sử dụng tên lửa hạng nặng New Glenn của Blue Origin để thực hiện vụ phóng chuyên dụng đầu tiên trong quý I/2029.

Mỗi vệ tinh trong dự án được thiết kế với năng lực xử lý tương đương một rack máy chủ trong trung tâm dữ liệu, tích hợp TPU - dòng chip AI do Google tự phát triển - cùng hệ thống máy chủ. Các vệ tinh này sẽ hoạt động trên quỹ đạo đồng bộ Mặt Trời nhằm tận dụng nguồn ánh sáng mặt trời liên tục.

Google cho biết đây là dự án nghiên cứu dài hạn nhằm mở rộng hạ tầng AI bằng năng lượng mặt trời ngoài không gian. Mục tiêu của hãng là kiểm chứng liệu môi trường quỹ đạo có thể trở thành phương án thay thế trong bối cảnh các trung tâm dữ liệu trên mặt đất ngày càng tiêu tốn nhiều điện năng, diện tích và công suất làm mát.

Tuy nhiên, khả năng thương mại hóa vẫn vấp phải hàng loạt rào cản kỹ thuật. Tháng 10 năm ngoái, Google từng đưa một vệ tinh máy chủ AI thử nghiệm lên quỹ đạo thấp. Vệ tinh này đã vận hành TPU và gửi về Trái Đất một bài haiku do mô hình AI Gemma tạo ra trực tiếp trên quỹ đạo.

Dù vậy, đây mới chỉ là thiết bị thử nghiệm, với thời gian vận hành mỗi lần chỉ khoảng 15 phút.

Một trong những thách thức lớn nhất là tản nhiệt trong môi trường không gian. Trong chân không, hệ thống làm mát bằng đối lưu không thể hoạt động, buộc phải dùng các ống dẫn và tấm bức xạ để thải nhiệt ra ngoài.

Bức xạ vũ trụ cũng là một rủi ro đáng kể. Hiện tượng “bit flip” có thể làm đảo trạng thái 0 và 1 trong dữ liệu nhị phân của chất bán dẫn, từ đó gây ra sai sót trong quá trình tính toán.

Chi phí phóng là biến số then chốt quyết định hiệu quả kinh tế của dự án. Hiện chi phí cho mỗi lần phóng Falcon 9 của SpaceX vào khoảng 74 triệu USD, trong khi tải trọng vẫn còn hạn chế so với nhu cầu vận chuyển thiết bị để hình thành một trung tâm dữ liệu quy mô lớn ngoài không gian.

Để đi từ một lần phóng thử nghiệm sang mô hình mạng lưới vệ tinh quy mô lớn, Google sẽ cần nguồn vốn rất lớn cùng nhiều năm phát triển. Trao đổi với New York Times, Brandon Lucia, giáo sư Khoa Kỹ thuật điện và máy tính tại Đại học Carnegie Mellon, nhận định việc xây dựng trung tâm dữ liệu vệ tinh quy mô lớn không chỉ tốn kém mà còn đòi hỏi giải quyết thêm nhiều bài toán kỹ thuật.

Một vấn đề dài hạn khác là đảm bảo năng lực phóng. Google dự báo đến giữa thập niên 2030, chi phí phóng có thể giảm xuống khoảng 200 USD/kg, nhưng kịch bản này phụ thuộc vào sự xuất hiện của các tên lửa siêu lớn có khả năng tái sử dụng.

Starship của SpaceX được xem là một ứng viên tiềm năng. Tuy nhiên, SpaceX cũng đang theo đuổi dự án trung tâm dữ liệu ngoài không gian của riêng mình, nên vẫn chưa rõ Google có thể đảm bảo tải trọng và mức chi phí phóng như kỳ vọng hay không.

Thỏa thuận hiện tại giữa Google và Blue Origin mới dừng ở một lần phóng, song vẫn để ngỏ khả năng mở rộng hợp tác trong tương lai. Dù vậy, Blue Origin cũng đang phát triển dự án trung tâm dữ liệu ngoài không gian riêng mang tên Project Sunrise, khiến quan hệ giữa hai bên về dài hạn có thể chuyển sang cạnh tranh.

Cuộc đua xây dựng trung tâm dữ liệu ngoài không gian hiện không chỉ có Google, Blue Origin hay SpaceX mà còn xuất hiện thêm Starcloud. Rocket Lab, Relativity Space, Stoke Space và các công ty phóng khác cũng có thể trở thành biến số nếu phát triển thành công tên lửa cỡ lớn trong tương lai.

Dù vậy, phát triển tên lửa siêu lớn là quá trình đòi hỏi nhiều vốn và thời gian, đồng nghĩa Google có thể còn mất khá lâu để có được phương án phóng ổn định.

Ngoài bài toán công nghệ và chi phí, rủi ro môi trường không gian cũng ngày càng đáng lo ngại khi số lượng vệ tinh tăng mạnh. Giới khoa học đã cảnh báo về nguy cơ “hội chứng Kessler”, tức mật độ vật thể trên quỹ đạo thấp tăng đến mức có thể kích hoạt chuỗi va chạm, làm gia tăng rác vũ trụ.

Theo số liệu được bài viết dẫn lại, số vật thể trên quỹ đạo thấp đã tăng từ dưới 2.000 lên hơn 47.000. Trong bối cảnh xuất hiện các kế hoạch bổ sung thêm hàng triệu vệ tinh, bài toán quản lý rác vũ trụ và hạn chế nguy cơ va chạm sẽ càng trở nên cấp thiết.

Tổng thể, kế hoạch trung tâm dữ liệu ngoài không gian của Google có lợi thế ở khả năng khai thác nguồn năng lượng mặt trời dồi dào. Tuy nhiên, đây vẫn là dự án dài hạn khi hãng phải đồng thời giải quyết các vấn đề về làm mát, bức xạ, chi phí phóng, vận hành vệ tinh và tác động tới môi trường quỹ đạo. Vụ phóng chuyên dụng đầu tiên vào năm 2029 sẽ là phép thử quan trọng đối với tham vọng xây dựng hạ tầng tính toán AI trên quỹ đạo.

Từ khóa

#Google #Blue Origin #AI #trung tâm dữ liệu #Project Suncatcher #New Glenn #TPU #SpaceX #Starship
Copyright © DigitalToday. All rights reserved. Unauthorized reproduction and redistribution are prohibited.