Ảnh: ChatGPT

Tuần qua, hàng loạt sự cố IT xảy ra liên tiếp tại các tập đoàn công nghệ lớn, tổ chức tài chính và hạ tầng trọng yếu của Mỹ, làm dấy lên nghi ngại về một làn sóng tấn công mạng hoặc rủi ro liên quan đến AI. Tuy nhiên, theo thông tin từ các tổ chức liên quan, phần lớn sự cố bắt nguồn từ quá trình nâng cấp hệ thống và triển khai bản vá bảo mật, thay vì do tin tặc hay AI mất kiểm soát.

Ngày 13 theo giờ địa phương, khi Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) phải ban hành lệnh dừng cất cánh trên toàn quốc, mạng xã hội nhanh chóng xuất hiện nhiều suy đoán về khả năng hệ thống bị xâm nhập, thậm chí lo ngại đây là dấu hiệu của một sự cố nghiêm trọng hơn.

Trang theo dõi sự cố Internet Downdetector cho biết, chỉ riêng tại Mỹ đã có gần 6 triệu báo cáo sự cố được ghi nhận trong một tuần tính đến ngày 16.

Theo Axios, đây là mức cao nhất theo tuần trong khoảng một năm qua. Trong bối cảnh đó, Markwayne Mullin thậm chí nêu khả năng các hệ thống AI dùng để viết và chỉnh sửa mã có thể đã góp phần dẫn tới các trục trặc lần này.

Trước đó, trong tháng 10 đã xuất hiện làn sóng tấn công sử dụng công cụ hack dựa trên AI, đến mức bị gọi là “Black October”. Vì vậy, các nghi ngại xung quanh chuỗi sự cố vừa qua càng lan rộng.

Dù vậy, đến nay các nghi vấn này chủ yếu vẫn chỉ dừng ở mức lo ngại. Microsoft, FAA, ngân hàng Chase, Cơ quan An ninh Quốc gia Mỹ (NSA), Apple và hãng hàng không United đều khẳng định sự cố không bắt nguồn từ tấn công mạng. Cũng không có bằng chứng cho thấy AI mất kiểm soát là nguyên nhân làm sập hệ thống. Phần lớn trục trặc được cho là phát sinh trong quá trình các doanh nghiệp và cơ quan nâng cấp hệ thống.

Theo Washington Post, đại diện chính phủ và ngân hàng đã báo cáo với các nghị sĩ rằng sự cố không phải do tin tặc, mà xuất phát từ việc áp dụng bản vá để xử lý các lỗ hổng bảo mật do mô hình AI phát hiện, khiến hệ thống tạm thời bị quá tải.

Axios dẫn ý kiến chuyên gia cho rằng các sự cố gần đây “không phải các vụ hack hay thảm họa an ninh mạng”, mà chủ yếu phát sinh trong quá trình vá phần mềm, đồng thời khó tìm thấy mối liên hệ trực tiếp giữa các sự cố này.

Theo Axios, Chase cho biết một lỗi phần mềm nội bộ đã khiến các giao dịch với những ngân hàng khác bị chậm. United chỉ mô tả đây là “vấn đề kỹ thuật”. FAA giải thích lưu lượng dữ liệu tăng đột biến cùng lúc đã khiến các thiết bị cũ bị quá tải. Với Microsoft, sự cố xảy ra trong quá trình nâng cấp dung lượng mạng trước đó.

Tuy nhiên, việc loạt sự cố vừa qua không do tấn công mạng hay rủi ro liên quan đến AI trực tiếp gây ra không đồng nghĩa AI hoàn toàn vô can.

Một số ý kiến cho rằng chuỗi sự cố IT hiện nay phản ánh thực tế các cuộc tấn công mạng dùng AI vẫn diễn ra liên tục, buộc tổ chức và doanh nghiệp phải tung ra dồn dập các bản vá bảo mật, tạo nên một làn sóng vá lỗi quy mô lớn, còn được gọi là “Bugmageddon”.

Wall Street Journal (WSJ) cho biết đội ngũ IT tại nhiều nơi đang chịu áp lực rất lớn, khối lượng công việc an ninh mạng tăng mạnh đến mức một số công ty chuyên ứng phó sự cố phải từ chối cả khách hàng mới. Theo WSJ, gián đoạn dịch vụ vốn không phải chuyện mới, nhưng AI đang khiến tình hình phức tạp hơn, khi ranh giới giữa nguy cơ an ninh mạng và các đợt cập nhật hệ thống để đối phó nguy cơ đó ngày càng khó phân biệt.

Washington Post cũng dẫn lời một quan chức Quốc hội, người đã nhận báo cáo vụ việc từ phía chính phủ và ngân hàng, cho biết áp lực “phải vá ngay” đang tăng lên khi các mô hình AI phát hiện lỗ hổng trên quy mô lớn. Theo vị này, nhiều tổ chức đang triển khai đồng loạt số lượng bản vá vượt quá khả năng chịu tải của hệ thống.

Anne Neuberger, cựu Phó cố vấn an ninh quốc gia Nhà Trắng và hiện là General Partner tại quỹ đầu tư mạo hiểm Andreessen Horowitz (a16z), cho rằng có hai vấn đề lớn. Thứ nhất, nhiều hệ thống đã lạc hậu trong thời gian dài và cần được nâng cấp quy mô lớn, điển hình là hệ thống của FAA. Thứ hai, sự xuất hiện của các tác nhân tấn công sử dụng AI có thể rút ngắn đáng kể thời gian tìm ra lỗ hổng bảo mật trong mã nguồn.

Trong một bài viết gần đây trên WSJ, bà cho rằng AI đang rút ngắn khoảng thời gian từ lúc phát hiện lỗ hổng đến khi khai thác tấn công. “Nếu phòng thủ với tốc độ của con người, bạn sẽ thua cuộc đua”, bà viết, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải nhanh chóng nâng cấp hệ thống phòng thủ của ngân hàng, bệnh viện và các hạ tầng thiết yếu như điện, nước.

Trao đổi với WSJ, Ian Mulholland, Giám đốc An ninh Thông tin (CISO) của Salesforce, cho biết do có quá nhiều bài viết về “ngày tận thế AI”, nhiều người thường lập tức cho rằng mỗi khi hệ thống ngừng hoạt động thì nguyên nhân hẳn là một cuộc tấn công mạng, dù thực tế không phải vậy.

Dù vậy, khi AI giúp phát hiện lỗ hổng nhanh hơn, gánh nặng và rủi ro đi kèm với việc khắc phục bằng bản vá cũng ngày một lớn hơn.

Việc vá lỗ hổng thoạt nhìn có vẻ chỉ cần làm thật nhanh, nhưng trên thực tế phần lớn không hề đơn giản. Tạo ra bản vá có thể diễn ra nhanh, song triển khai trên hệ thống thực tế lại là một vấn đề khác. Trong quá trình áp dụng, lỗi mới vẫn có thể phát sinh, buộc bộ phận IT phải cân nhắc nhiều yếu tố trước khi phát hành. WSJ dẫn lời các chuyên gia an ninh mạng cho biết nhiều sự cố gần đây cũng nảy sinh trong giai đoạn triển khai bản vá, và kịch bản xấu nhất là bản vá gây gián đoạn dịch vụ.

Axios cũng cho rằng việc AI được sử dụng ngày càng rộng rãi trong lập trình là một biến số khác. Công cụ AI giúp kỹ sư tăng tốc đáng kể quá trình tạo và chỉnh sửa phần mềm, nhưng việc kiểm tra xem đoạn mã mới có an toàn và đáng tin cậy hay không lại trở thành điểm nghẽn. Khi nhân lực hoặc hệ thống kiểm thử không theo kịp khối lượng công việc, sai sót rất dễ xuất hiện.

David Woods, giáo sư danh dự của Đại học Bang Ohio trong lĩnh vực kỹ thuật hệ thống tích hợp, nhận định các hệ thống phức tạp đang bị thúc ép phải vận hành nhanh hơn và rẻ hơn, trong khi chưa được đánh giá đầy đủ về cách chúng có thể đổ vỡ. Theo ông, nhiều lớp bảo vệ như kiểm tra chéo, stress test và cơ chế an toàn đang dần bị cắt giảm.

Ở chiều ngược lại, cũng có những ý kiến hoài nghi việc quy trách nhiệm cho AI. Liz Fong-Jones, Technical Fellow tại Honeycomb, cho rằng các sự cố lần này gần như không có điểm chung đáng kể. Theo bà, những gián đoạn đang xuất hiện chỉ là hiện tượng “sự cố liên hoàn” vốn đã tồn tại suốt hàng chục năm, không liên quan đến việc dùng AI để viết và triển khai mã.

Từ khóa

#trí tuệ nhân tạo #an ninh mạng #sự cố IT #bản vá bảo mật #Microsoft #FAA #Chase #NSA
Copyright © DigitalToday. All rights reserved. Unauthorized reproduction and redistribution are prohibited.