AI đang phát triển với tốc độ quá nhanh, khiến nhiều chính phủ lúng túng trong việc xây dựng cơ chế quản lý phù hợp. Ngay cả khi luật đã được ban hành, nhịp thay đổi của công nghệ vẫn khiến hiệu lực thực tế của các quy định nhanh chóng bị thử thách, kéo theo tranh luận liên tục về cách kiểm soát AI.

Theo loạt bài gần đây của The New York Times, nhiều đạo luật về AI được xây dựng từ hai năm trước nay đã bộc lộ giới hạn. Không ít dự luật theo hướng siết quản lý thậm chí còn rơi vào đình trệ trước khi được đưa ra bỏ phiếu.

Tiến trình hợp tác quốc tế cũng không khả quan hơn. Các cuộc thảo luận giữa các nước về cách ứng phó với AI đến nay vẫn chưa tạo ra bước tiến đáng kể. Tại cuộc gặp gần đây ở Washington, Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đều thừa nhận AI có ý nghĩa chiến lược với hai nước, nhưng không đạt được đồng thuận về các quy định cụ thể liên quan đến an toàn AI.

Tại kỳ họp thường niên Đại hội đồng Liên Hợp Quốc gần đây ở New York, nhiều nhà lãnh đạo nhất trí rằng cần ứng phó với rủi ro từ AI. Tuy nhiên, Tổng thống Trump tuyên bố Mỹ sẽ từ chối mọi nỗ lực nhằm xây dựng một cơ chế kiểu “globalist” để kiểm soát AI.

Trong bối cảnh địa chính trị và lợi ích kinh tế đan xen, chính sách AI ngày càng trở thành lĩnh vực mà các chính phủ vừa theo dõi lẫn nhau, vừa dè chừng trước các bước đi mới. Nhiều nước đang quan sát Mỹ và Trung Quốc sẽ định hình chính sách AI ra sao, nhưng ngay cả hai nền kinh tế này cũng chưa đưa ra câu trả lời rõ ràng. The New York Times cho biết ngay trong chính quyền Trump cũng tồn tại bất đồng về vấn đề an toàn AI.

Tổng thống Trump cho rằng các quy định quá chặt có thể kìm hãm đổi mới và làm suy giảm lợi thế cạnh tranh của Mỹ trước Trung Quốc. Trong lúc khoảng trống chính sách vẫn hiện hữu, các công ty AI như Anthropic và OpenAI trên thực tế đang tự đặt ra những nguyên tắc quản trị riêng.

The New York Times cũng cho biết Trung Quốc đã áp dụng một số biện pháp quản lý AI, trong đó có kiểm duyệt nội dung chatbot, song vẫn thúc đẩy mạnh việc phát triển công nghệ để giành vị thế dẫn đầu.

Ngay cả khi đã có luật, bài toán quản lý cũng không vì thế mà khép lại. Liên minh châu Âu (EU) ban hành đạo luật AI vào năm 2024, nhưng việc triển khai trên thực tế sẽ mất thêm vài năm. Trong khi đó, đã xuất hiện ý kiến cho rằng văn bản này cần được sửa đổi để theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ.

Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đã triệu tập một cuộc họp kín với các quan chức cấp cao EU trong tháng 9, trong đó AI là một trong những chủ đề trọng tâm. Ông Jim Hagemann Snabe, Chủ tịch Siemens của Đức và là người mới phụ trách AI của EU, đã đưa ra phương án giúp châu Âu khai thác AI cho tăng trưởng kinh tế. Tuy vậy, một số thành viên khác bày tỏ lo ngại về an toàn AI và các rủi ro ngày càng gia tăng. Cuộc họp khép lại mà chưa có kết luận cuối cùng, và giới lãnh đạo EU dự kiến sẽ tiếp tục thảo luận trong năm nay.

Tại Hàn Quốc, Luật khung về phát triển AI và xây dựng nền tảng dựa trên niềm tin đã được triển khai toàn diện từ tháng 1/2026, bao gồm cả nội dung quản lý lẫn thúc đẩy phát triển AI. Dù vậy, các ý kiến kêu gọi sửa đổi đạo luật này đang ngày càng gia tăng.

Tranh luận về việc sửa Luật khung AI tại Hàn Quốc cũng đang nóng lên, trong đó có quan điểm cho rằng cần tách bạch trách nhiệm giữa doanh nghiệp phát triển AI và doanh nghiệp cung cấp dịch vụ AI.

Trong khi đó, theo The New York Times, Ấn Độ, Nhật Bản, Australia, Canada và Kenya đang theo đuổi cách tiếp cận tương đối nới lỏng hoặc tiếp tục “chờ và quan sát”. Brazil thì đang thảo luận khả năng đưa vào áp dụng một khung quản lý AI toàn diện hơn.

Khi các chính phủ chưa thể đưa ra quyết định dứt khoát, áp lực từ bên ngoài đòi hỏi hành động mạnh hơn về quản lý AI đang gia tăng. Lãnh đạo các công ty phát triển AI như Anthropic, OpenAI và Google DeepMind đã kêu gọi làm chậm tốc độ phát triển các mô hình AI tiên tiến, đồng thời tăng cường giám sát của chính phủ.

Theo The Wall Street Journal, lãnh đạo phụ trách nghiên cứu của OpenAI, Anthropic, Meta và Microsoft đã đề nghị các nhà hoạch định chính sách đánh giá mức độ tự động hóa trong hoạt động nghiên cứu AI của các công ty. Đây được xem là động thái hiếm thấy trong giới công nghệ.

Giới nghiên cứu tại các hãng công nghệ lớn cũng đang công khai kêu gọi tăng cường giám sát chính sách, trong bối cảnh lo ngại ngày càng lớn về tốc độ AI phát triển và tự tạo ra các hệ thống AI mới.

Tại Mỹ, dư luận về AI cũng đang trở nên tiêu cực hơn. Một khảo sát gần đây do The New York Times dẫn lại cho thấy 61% cử tri phản đối việc xây dựng các trung tâm dữ liệu nhằm cung cấp điện cho AI.

Dù nhiều người vẫn cho rằng còn thời gian để hành động, nỗi lo về việc “cửa sổ thời gian vàng” cho phản ứng chính sách đang dần khép lại ngày càng lớn hơn. The New York Times dẫn cảnh báo từ các chuyên gia an toàn AI rằng khi công nghệ này tiếp tục lan rộng, thời gian để chính phủ kịp ứng phó sẽ không còn nhiều.

Gần đây, hàng loạt sự cố liên quan đến AI mất kiểm soát và các hành vi tấn công mạng đã khiến đối thoại công - tư về quản lý AI nóng trở lại. Cùng với đó là câu hỏi liệu các cuộc thảo luận này có dẫn tới kết quả cụ thể hay không. Tại Mỹ, các nghị sĩ đã liên tiếp đề xuất nhiều dự luật, trong đó có dự luật thành lập cơ quan liên bang giám sát các mô hình AI, dự luật buộc doanh nghiệp phát triển AI phải lắp “công tắc ngắt”, và dự luật cấm các mô hình AI mạnh nhất vượt quá năng lực của con người.