Tranh chấp liên quan đến thưởng hiệu suất tại các hãng bán dẫn Hàn Quốc đang bắt đầu tác động tới Đài Loan và Mỹ, khi cơ chế trả thưởng gắn với lợi nhuận của Samsung Electronics và SK hynix trở thành thước đo mới về đãi ngộ trong ngành.

Theo giới quan sát trong ngành, việc Samsung Electronics và SK hynix áp dụng các khoản thưởng lớn dựa trên lợi nhuận hoạt động tăng mạnh nhờ làn sóng bộ nhớ AI đã nhanh chóng lan truyền trong cộng đồng kỹ sư ở nước ngoài. Diễn biến này khiến các đối thủ như TSMC của Đài Loan và Micron của Mỹ phải điều chỉnh chính sách đãi ngộ. Nhiều ý kiến cho rằng thưởng hiệu suất hiện không còn chỉ là vấn đề đàm phán nội bộ, mà đã trở thành yếu tố ảnh hưởng trực tiếp tới mặt bằng lương thưởng của ngành bán dẫn tại Đài Loan và Mỹ.

Theo nguồn tin trong ngành, công đoàn và SK hynix trong cuộc bỏ phiếu lại của đoàn viên vào tháng 9 đã thông qua dự thảo sửa đổi thỏa thuận lương và thỏa ước lao động năm nay. Trước đó, phương án tạm thời đầu tiên bị bác bỏ với cách biệt 25 phiếu, sau khi đề xuất dành 60% khoản thưởng hiệu suất dưới hình thức cổ phiếu. Ở phương án điều chỉnh, hai bên thống nhất chia tỷ lệ tiền mặt và cổ phiếu ở mức 50-50, đồng thời cho phép người lao động nhận phần tiền mặt bằng cổ phiếu nếu có nhu cầu.

Khoản thưởng hiệu suất bị hoãn chi trả dựa trên kết quả kinh doanh năm ngoái cũng được đẩy lên thanh toán sớm và trả một lần. Thỏa thuận mới đồng thời bổ sung điều khoản cho phép hoãn tăng lương nếu phát sinh thua lỗ. SK hynix cho biết việc liên tục tổ chức các buổi giải thích với nhân viên trước cuộc bỏ phiếu lại đã giúp đoàn viên hiểu rõ hơn nội dung thỏa thuận, từ đó dẫn tới kết quả được thông qua.

Sau SK hynix, Samsung Electronics từ tháng 5 cũng áp dụng cơ chế thưởng gắn với lợi nhuận hoạt động. Khi công đoàn cấp trên tuyên bố sẽ tổ chức tổng đình công, hai bên đã đạt được thỏa thuận tạm thời ngay trước thời điểm kế hoạch đình công được triển khai.

Theo Yuanta Securities, Samsung Electronics chi trả khoản thưởng đặc biệt không áp trần, với nguồn tài chính được trích từ 10,5% kết quả kinh doanh của bộ phận bán dẫn Device Solutions (DS). Bộ phận DS được cho là hưởng lợi lớn từ đà bùng nổ của bộ nhớ AI trong quý I năm nay.

Ở chiều ngược lại, công đoàn Donghaeng thuộc khối Device eXperience (DX) - bộ phận thua lỗ trong quý II năm nay - đã tổ chức biểu tình lưu trú không thời hạn gần nhà riêng Chủ tịch Lee Jae-yong. Nhóm này yêu cầu đàm phán chung với bộ phận DS và lập quỹ thưởng thống nhất cho toàn công ty. Tuy nhiên, Samsung Electronics hiện vẫn giữ nguyên nguyên tắc xác định nguồn thưởng theo kết quả của từng bộ phận.

Làn sóng tranh cãi về thưởng tại Hàn Quốc sau đó lan sang Đài Loan. Thông tin về các cuộc đàm phán tại Samsung Electronics và SK hynix được chia sẻ rộng rãi trong cộng đồng kỹ sư của TSMC thông qua Blind và PTT - diễn đàn trực tuyến lớn tại Đài Loan - làm gia tăng bất mãn về tiêu chí tính thưởng thiếu minh bạch, trong bối cảnh doanh nghiệp đang hưởng lợi lớn từ chu kỳ tăng trưởng của chip AI. Ban lãnh đạo TSMC được cho là đã phải điều chỉnh lịch làm việc để ứng phó.

TSMC được cho là đã nâng thưởng hiệu suất cho nhân viên thêm hơn 30% so với năm trước, đồng thời nới biên độ tăng lương cho nhóm bậc thấp. Trong ngành bán dẫn Đài Loan, nơi lâu nay gần như không có công đoàn, thậm chí đã xuất hiện ý kiến kêu gọi thể chế hóa hệ thống thưởng và thành lập công đoàn. Giới quan sát nhận định cơ chế thưởng gắn với lợi nhuận mà công đoàn và doanh nghiệp Hàn Quốc thống nhất đang trở thành chuẩn tham chiếu mới khi so sánh đãi ngộ giữa các đối thủ toàn cầu.

Tại Mỹ, cuộc đua đãi ngộ cũng đã lan ra ngoài lĩnh vực bộ nhớ. Micron triển khai khoản thưởng đặc biệt trị giá hàng trăm triệu, đồng thời áp dụng chế độ trả thưởng bằng cổ phiếu hạn chế (RSU) cho nhóm kỹ sư mới và kỹ sư cấp trung. Trong khi đó, các Big Tech như Nvidia đang thu hút nhân lực thiết kế và sản xuất bán dẫn bằng các gói RSU gắn với giá cổ phiếu hiện tại.

Khi các kỹ sư làm việc trong fab - vốn chịu áp lực ca kíp và cường độ lao động cao - dịch chuyển sang Big Tech và các công ty thiết kế chip, gánh nặng chi phí nhân sự tại các nhà sản xuất cũng tăng lên. Những nhà máy mới như cơ sở của TSMC tại Arizona, Samsung Electronics tại Taylor hay fab mới của Intel, vốn được thúc đẩy nhờ hỗ trợ từ CHIPS Act, cũng đang thiếu lao động tay nghề cao. Vì vậy, các doanh nghiệp này buộc phải đưa ra mức lương và ưu đãi cao hơn dự kiến ban đầu.

Xu hướng trả thưởng bằng cổ phiếu của các doanh nghiệp Hàn Quốc cũng gắn với bối cảnh đó. Samsung Electronics chi trả toàn bộ khoản thưởng đặc biệt bằng cổ phiếu, trong khi SK hynix dùng cổ phiếu để thanh toán hơn một nửa khoản thưởng hiệu suất. Theo phân tích của Yuanta Securities, cơ chế chi trả bằng cổ phiếu quỹ của Samsung Electronics có cấu trúc tương đồng với mô hình đãi ngộ cổ phiếu của các Big Tech toàn cầu, đồng thời giúp hạn chế dòng tiền mặt chảy ra ngoài để bảo toàn nguồn vốn cho đầu tư thiết bị HBM. Đây cũng là cách mà những tên tuổi như Nvidia lâu nay sử dụng để thu hút nhân lực bán dẫn.

Khi thưởng hiệu suất trở thành chuẩn đãi ngộ của toàn ngành thay vì chỉ là nội dung thương lượng nội bộ, phạm vi cạnh tranh nhân sự của Samsung Electronics và SK hynix cũng mở rộng từ các nhà sản xuất bộ nhớ sang cả nhóm Big Tech. Một nguồn tin trong ngành nhận định lợi nhuận tăng mạnh nhờ làn sóng bộ nhớ AI là điều có thật, nhưng việc mở rộng trả thưởng tiền mặt không giới hạn có thể trở thành “quả bom” chi phí cố định và làm tổn hại cấu trúc tài chính doanh nghiệp. Theo nguồn tin này, các hãng cần sớm cải tổ cơ chế thưởng theo hướng tăng tỷ trọng RSU hoặc chi trả bằng cổ phiếu quỹ như Big Tech, qua đó hạn chế dòng tiền mặt chảy ra ngoài và xây dựng cơ chế đãi ngộ dài hạn cho nhân sự cốt lõi.