Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC) ngày 1/9 cho biết đang rà soát các sản phẩm đầu tư liên quan đến cổ phiếu chưa niêm yết, trong bối cảnh nhu cầu rót vốn vào các startup AI như OpenAI và Anthropic tăng mạnh.

Theo Cryptopolitan, SEC đã yêu cầu các công ty tư vấn đầu tư đăng ký với cơ quan này chứng minh rằng các công ty mục đích đặc biệt (SPV) do họ quản lý thực sự nắm giữ cổ phần chưa niêm yết hoặc có quyền tiếp cận với tài sản cơ sở đúng như nội dung quảng bá.

SPV là cấu trúc huy động vốn từ nhiều nhà đầu tư để rót vào cổ phần của doanh nghiệp chưa niêm yết. Do các cổ phiếu này khó giao dịch trực tiếp trên thị trường đại chúng, SPV gần đây trở thành một trong những kênh phổ biến để tiếp cận làn sóng đầu tư vào AI.

Theo AI Index 2026 của Đại học Stanford, tổng vốn đầu tư tư nhân vào AI trên toàn cầu trong năm 2025 tăng 127,5% so với năm trước, lên 344,7 tỷ USD. Trong đó, riêng mảng AI tạo sinh thu hút 170,9 tỷ USD.

Điểm mấu chốt, theo SEC, là nhà đầu tư thực chất đang sở hữu gì. Cùng với làn sóng quan tâm đến cổ phiếu chưa niêm yết, ngày càng nhiều sản phẩm được quảng bá là nắm giữ cổ phần hoặc mang lại quyền tiếp cận với các công ty này. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, mối liên hệ giữa sản phẩm đầu tư và tài sản cơ sở lại không rõ ràng.

OpenAI và Anthropic trước đó cũng từng cảnh báo về các giao dịch không được ủy quyền. OpenAI cho biết, đã xuất hiện những đơn vị chào bán “quyền tiếp cận” tới công ty mà không được chấp thuận, thông qua nhiều hình thức như bán cổ phiếu trực tiếp, cổ phần SPV, cổ phần token hóa hoặc hợp đồng kỳ hạn.

OpenAI nhấn mạnh các quyền lợi phát sinh từ những giao dịch như vậy có thể không được công ty công nhận, đồng thời chưa chắc mang lại giá trị kinh tế cho nhà đầu tư.

Anthropic cũng cho biết mọi giao dịch chuyển nhượng cổ phiếu của công ty đều phải được hội đồng quản trị phê duyệt, và công ty không cho phép SPV mua cổ phiếu của mình. Vì vậy, ngay cả khi một sản phẩm đầu tư được quảng bá là giúp tiếp cận một doanh nghiệp AI cụ thể, nhà đầu tư vẫn cần tự kiểm tra tính hiệu lực của phần cổ phần cơ sở.

SEC trước đây cũng từng xử lý các vụ việc tương tự. Ngày 10/8, cơ quan này đã cáo buộc Addy Ventures Management, CEO Eric Munson cùng một số bên liên quan có hành vi lừa dối nhà đầu tư.

Trong vụ việc này, SEC cho rằng các bên liên quan đã tạo cho nhà đầu tư ấn tượng rằng họ đang nắm giữ cổ phần tại các công ty tiền IPO như SpaceX và Klarna.

Theo SEC, Munson bị cáo buộc đã cung cấp thông tin sai sự thật khi nói với nhà đầu tư rằng một quỹ đang sở hữu cổ phiếu chưa niêm yết trong khi trên thực tế không có tài sản này. Ông cũng bị cho là đã bán lại cổ phiếu tiền IPO cho các quỹ khách hàng với giá cao hơn, bóp méo giá vốn và thu các khoản phí chưa được phê duyệt.

Những vấn đề trên cũng gắn với xu hướng token hóa chứng khoán đang lan rộng. Khi quyền tiếp cận các doanh nghiệp chưa niêm yết được đưa lên blockchain, cấu trúc sản phẩm đầu tư cũng mở rộng từ SPV sang token.

Tuy nhiên, việc token hóa không đồng nghĩa với việc nhà đầu tư tự động có quyền sở hữu thực tế hoặc bảo đảm rằng tài sản cơ sở đang được nắm giữ đầy đủ.

Các bộ phận liên quan thuộc SEC trong tuyên bố đưa ra hồi tháng 1 về token hóa chứng khoán cũng nhấn mạnh rằng việc đưa chứng khoán lên môi trường on-chain không làm thay đổi cách áp dụng luật chứng khoán liên bang.

Theo đó, trọng tâm của đợt rà soát lần này không nằm ở tên gọi hay cấu trúc sản phẩm. Điều SEC muốn xác định là bên bán có thực sự nắm giữ cổ phiếu chưa niêm yết như đã cam kết hay không. Trong bối cảnh nhu cầu đầu tư vào cổ phiếu AI chưa niêm yết tiếp tục tăng, thị trường đang theo dõi liệu hoạt động rà soát của SEC có được mở rộng thành các biện pháp cưỡng chế hay không.