AI thường được nhắc đến như nguyên nhân chính phía sau làn sóng cắt giảm nhân sự trong ngành fintech năm nay. Tuy nhiên, nhiều phân tích cho rằng động lực thực sự lại đến từ áp lực lợi nhuận, nhu cầu siết chi phí và hệ quả của giai đoạn tuyển dụng quá mạnh trước đó.

Theo bài viết của Murad Salikhov, đối tác tại Schwarzwald Capital, đăng trên TechRadar ngày 31/8 (giờ địa phương), ngành fintech toàn cầu đã mất khoảng 10.000 việc làm từ đầu năm đến nay. PayPal đang triển khai kế hoạch cắt giảm khoảng 20% nhân sự, trong khi Block thu hẹp quy mô xuống dưới 6.000 nhân viên. Coinbase cũng đã cắt khoảng 14% nhân sự vào tháng 5.

Đáng chú ý, nhiều doanh nghiệp đang gắn các đợt tái cơ cấu này với chiến lược AI. Các nhà phân tích của Deutsche Bank gọi hiện tượng đó là “AI redundancy washing” - tức doanh nghiệp nhấn mạnh yếu tố AI như thể công nghệ này đang thay thế con người, qua đó biến một đợt sa thải thành bước đi đổi mới chiến lược. Trong khi đó, nguyên nhân thực tế có thể nằm ở lợi nhuận suy giảm hoặc quá trình bình thường hóa chi phí sau giai đoạn ưu tiên tăng trưởng. Bài viết dẫn một khảo sát cho thấy khoảng 60% quản lý tuyển dụng tại Mỹ thừa nhận họ nhấn mạnh vai trò của AI khi giải thích các quyết định cắt giảm nhân sự.

Vấn đề đặt ra là liệu AI đã tạo ra hiệu quả đủ rõ ràng để biện minh cho các đợt thay thế nhân sự quy mô lớn hay chưa. Một khảo sát với 350 lãnh đạo tại các doanh nghiệp có doanh thu từ 1 tỷ USD trở lên cho thấy 80% tổ chức đang thử nghiệm AI và công nghệ tự động hóa đã cắt giảm nhân sự. Tuy vậy, dữ liệu không cho thấy doanh nghiệp cắt giảm mạnh hơn thì hiệu quả đầu tư cũng cao hơn tương ứng.

Việc triển khai AI trên toàn doanh nghiệp hiện vẫn ở giai đoạn đầu. Trong khảo sát toàn cầu năm 2025 của McKinsey, 88% người tham gia cho biết đang sử dụng AI cho ít nhất một công việc, nhưng chỉ khoảng một phần ba doanh nghiệp bắt đầu mở rộng triển khai trên toàn công ty. Tỷ lệ doanh nghiệp cho biết AI đã tạo tác động đến lợi nhuận trước thuế và lãi vay (EBIT) là 39%.

Theo Salikhov, các công ty fintech hiện chủ yếu dùng AI để tự động hóa quy trình nội bộ và cắt giảm chi phí, thay vì phát triển các dịch vụ tài chính hoàn toàn mới. Tuy nhiên, chỉ dựa vào cắt giảm nhân sự sẽ khó tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững. Bài phân tích cho rằng kết quả của cuộc đua AI sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào khả năng tạo ra những sản phẩm và dịch vụ trước đây chưa thể cung cấp, thay vì doanh nghiệp có thể cắt giảm được bao nhiêu người.