Chính phủ Hàn Quốc đang xúc tiến thành lập Quỹ Ứng phó tương lai bằng phần thu ngân sách tăng thêm từ đà bùng nổ của ngành bán dẫn, với quy mô được dự báo ít nhất 100 nghìn tỷ won. Tuy vậy, dự thảo hiện chưa nêu hạng mục hỗ trợ riêng cho mảng vật liệu, linh kiện và thiết bị, làm dấy lên lo ngại lợi ích từ chu kỳ tăng trưởng của ngành chưa lan tỏa sang khu vực công nghiệp phụ trợ trong nước.

Cơ quan Kế hoạch - Ngân sách đã hoàn tất thủ tục lấy ý kiến đối với dự thảo luật về “thành lập và vận hành Quỹ Ứng phó tương lai” vào ngày 28. Phụ lục của dự thảo quy định luật sẽ có hiệu lực kể từ ngày được công bố.

Dự thảo không đưa ra sắc thuế mới hay điều khoản tăng thuế suất, do đó khác với ý tưởng “thuế đánh vào lợi nhuận bất thường” từng được nhắc tới trước đây. Dù vậy, giới quan sát cho rằng phần lớn nguồn tiền tích lũy cho quỹ cuối cùng vẫn sẽ đến từ kết quả kinh doanh của ngành bán dẫn.

Kế hoạch thành lập quỹ này đã được báo hiệu từ cuộc họp chiến lược tài chính quốc gia hồi tháng 7. Khi đó, Tổng thống Lee Jae-myung cho rằng cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo (AI) đang kích hoạt một làn sóng bùng nổ mới của ngành bán dẫn, từ đó có thể tạo ra nguồn thu ngân sách tăng thêm ở quy mô chưa từng có.

Ngày 21, tại cuộc họp tham vấn chiến lược vận hành tài khóa lần thứ nhất, Cơ quan Kế hoạch - Ngân sách cho biết quỹ sẽ sử dụng phần thu tăng thêm từ bán dẫn làm nguồn lực cho các khoản đầu tư chiến lược nhằm phục hồi tăng trưởng tiềm năng.

Trong bối cảnh nhiều dự báo cho rằng thu ngân sách quốc gia năm tới có thể vượt xa mức 412 nghìn tỷ won và tăng lên hơn 500 nghìn tỷ won, quy mô quỹ được ước tính tối thiểu 100 nghìn tỷ won. Cơ quan này cho biết chưa thể công bố con số chính thức do còn phải chờ dự báo thu ngân sách của Bộ Kinh tế - Tài chính để xác định phần tăng thêm.

Về bản chất, thiết kế chính sách này nhằm chuyển phần thu ngân sách phát sinh từ ngành bán dẫn sang các lĩnh vực ngoài bán dẫn. Tuy nhiên, việc trích lập quỹ theo cách không đi qua trình tự sử dụng thặng dư ngân sách hiện hành, trong đó có nghĩa vụ trả nợ công, được dự báo sẽ là một điểm gây tranh luận trong quá trình lập pháp.

Dự thảo hiện chưa nêu cụ thể ngành hay doanh nghiệp nào sẽ là đối tượng sử dụng nguồn quỹ. Nguồn hình thành quỹ được xác định dựa trên thu nội địa, gồm 7 sắc thuế: thuế thu nhập, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thừa kế và quà tặng, thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt (trừ thuốc lá), thuế tem và thuế giao dịch chứng khoán.

Ngay cả khi không tăng thuế đối với doanh nghiệp bán dẫn, kết quả kinh doanh khởi sắc của ngành vẫn sẽ kéo thuế thu nhập doanh nghiệp tăng lên. Phần tăng này làm tổng thu nội địa đi lên và trở thành nguồn tài chính của quỹ.

Theo báo cáo “tình hình thu ngân sách quốc gia tháng 6/2026” của Bộ Kinh tế - Tài chính, lũy kế thu nội địa đến hết tháng 6 đạt 196,7 nghìn tỷ won, tăng 26,1 nghìn tỷ won so với cùng kỳ năm trước. Mức tăng theo từng sắc thuế lần lượt gồm: thuế thu nhập tăng 10,4 nghìn tỷ won, thuế giao dịch chứng khoán tăng 5,2 nghìn tỷ won, thuế giá trị gia tăng tăng 4,9 nghìn tỷ won và thuế thu nhập doanh nghiệp tăng 4,3 nghìn tỷ won. Ở giai đoạn này, phần đóng góp từ thuế doanh nghiệp vẫn chưa lớn.

Bộ Kinh tế - Tài chính nhận định lợi nhuận hoạt động và tiền thưởng liên quan đến ngành bán dẫn vẫn chưa được phản ánh đầy đủ vào nguồn thu ngân sách, và sẽ lần lượt ghi nhận từ đợt tạm nộp thuế doanh nghiệp trong tháng 8. Lợi nhuận hoạt động quý II của Samsung Electronics đạt 89,4924 nghìn tỷ won, còn SK hynix đạt 60,5426 nghìn tỷ won, đều là mức cao kỷ lục theo quý.

Khi số thuế thu nhập doanh nghiệp phát sinh từ các khoản lợi nhuận này được nộp trong nửa cuối năm, phần thu tăng thêm từ ngành bán dẫn được dự báo sẽ chiếm tỷ trọng lớn nhất trong nguồn hình thành quỹ.

Khái niệm “thu tăng thêm” trong dự thảo được xây dựng cho bối cảnh này. Theo đó, thu tăng thêm được tính bằng cách lấy thu nội địa thực tế trừ dự toán thu nội địa ban đầu; còn “xu hướng” được xác định từ số quyết toán của hai năm trước và áp dụng mức tăng bình quân năm trong 12 năm cho hai năm tiếp theo.

Khác với phần thu vượt dự toán do sai số dự báo theo từng năm, công thức này nhằm tách riêng phần tăng vượt khỏi xu hướng dài hạn, như trường hợp bùng nổ của ngành bán dẫn.

Theo Luật Tài chính quốc gia hiện hành, thặng dư ngân sách phải được sử dụng theo thứ tự gồm: quyết toán trợ cấp tài chính cho địa phương và giáo dục địa phương, đóng góp vào quỹ hoàn trả vốn công, sau đó mới đến trả nợ công. Nếu quỹ mới được thành lập, phần thu tăng thêm sẽ được chuyển thẳng vào quỹ mà không đi qua trình tự này.

Một đại diện trong ngành nhận định đây là “thiết kế nhằm tăng tính linh hoạt trong sử dụng nguồn lực”.

Tuy nhiên, xét chi tiết cơ cấu của Quỹ Ứng phó tương lai, phương án phân bổ nguồn lực hiện nay bị cho là chưa bám sát đúng điểm nghẽn của nền kinh tế. Dù lý do thành lập quỹ xuất phát từ nhận định rằng hiệu ứng lan tỏa của chu kỳ bùng nổ bán dẫn ra thị trường còn yếu, định hướng sử dụng tiền lại nghiêng về bảo đảm năng lực công nghệ mới hơn là củng cố chuỗi cung ứng hiện hữu trong nước.

Theo Văn phòng Ngân sách Quốc hội, hệ số tạo giá trị gia tăng của ngành bán dẫn là 0,57, nhưng phần hiệu ứng gián tiếp chỉ đạt 0,17, chưa bằng một nửa so với ngành ôtô (0,39) và đóng tàu (0,42). Điểm nghẽn lớn nhất đối với khả năng lan tỏa được xác định là mảng vật liệu, linh kiện và thiết bị.

Mức phụ thuộc nhập khẩu đối với thiết bị và vật liệu sản xuất bán dẫn là 0,334, cao hơn mức bình quân 0,233 của toàn ngành chế tạo. Điều này khiến phần giá trị quay trở lại các ngành công nghiệp phụ trợ trong nước ở mức thấp. Nhóm được hưởng lợi từ tiền thưởng cũng chủ yếu giới hạn trong khoảng 230 nghìn lao động IT tại các doanh nghiệp có từ 300 nhân viên trở lên, tương đương 1,1% tổng lực lượng lao động.

Văn phòng Ngân sách Quốc hội vì vậy đề xuất tăng hỗ trợ R&D nhằm nâng tỷ lệ nội địa hóa trong mảng vật liệu, linh kiện và thiết bị, đẩy mạnh hợp tác giữa trường học và doanh nghiệp, đồng thời thúc đẩy tăng trưởng cùng có lợi giữa doanh nghiệp lớn với doanh nghiệp vừa và nhỏ thông qua điều chỉnh hợp lý đơn giá cung ứng.

Dù vậy, dự thảo hiện không có điều khoản nào nêu rõ mảng vật liệu, linh kiện và thiết bị trong mục tiêu sử dụng của các tài khoản thuộc quỹ. Trái lại, tài khoản “động lực tăng trưởng” của quỹ lại bao gồm đầu tư vào 7 công nghệ như AI cấp độ frontier, physical AI, lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) và hàng không vũ trụ. Trong khi đó, tài khoản địa phương được quy định để mở rộng hạ tầng dân sinh và hỗ trợ khu vực nông thôn, ngư thôn.