Làn sóng bán tháo cổ phiếu phần mềm doanh nghiệp vì lo ngại “SaaSpocalypse” — kịch bản AI làm suy yếu hoặc thay thế phần mềm doanh nghiệp truyền thống — đang có dấu hiệu hạ nhiệt. Diễn biến này cũng kéo cổ phiếu nhiều công ty SaaS đi lên.

Salesforce, một trong những tên tuổi lớn của thị trường SaaS, tăng 20% chỉ trong một phiên sau khi công bố kết quả kinh doanh quý, qua đó phần nào xoa dịu lo ngại về kịch bản SaaSpocalypse. Tính từ vùng đáy hồi tháng 6, cổ phiếu công ty đã tăng 65%.

Theo Financial Times, đà tăng đồng loạt của nhóm cổ phiếu phần mềm trong hai tháng gần đây cho thấy Phố Wall đang lùi xa khỏi kịch bản bi quan nhất đối với ngành SaaS.

Trước đó, thị trường từng lo ngại doanh nghiệp sẽ dùng AI để tự phát triển phần mềm, từ đó cắt giảm các công cụ đang phải trả phí. Tuy nhiên, nhận định này hiện được xem là đã bị thổi phồng. Một số công ty phần mềm cũng được đánh giá có nền tảng đủ vững để hạn chế tác động từ làn sóng AI.

Financial Times cho biết những doanh nghiệp nắm giữ dữ liệu gốc phản ánh hoạt động nội bộ, đóng vai trò hệ thống lưu trữ dữ liệu chuẩn (system of record), hoặc gắn chặt với quy trình vận hành của khách hàng doanh nghiệp, nhìn chung sẽ ít bị ảnh hưởng hơn.

Ở chiều ngược lại, với các phần mềm không nằm trong hệ thống vận hành cốt lõi, kịch bản SaaSpocalypse vẫn là một rủi ro đáng lưu ý. Financial Times dẫn trường hợp Airtable — startup về bảng tính và cơ sở dữ liệu từng được định giá 10 tỷ USD — gần đây được bán với mức giá chỉ bằng 1/5. Một ví dụ khác là Medallia, công ty chuyên về công cụ khảo sát phổ thông, khiến chủ sở hữu là quỹ đầu tư tư nhân Thoma Bravo ghi nhận khoản lỗ khoảng 5 tỷ USD.

Bên cạnh nỗi lo về AI, mô hình headless cũng đang nổi lên như một ẩn số lớn của thị trường phần mềm doanh nghiệp.

Về bản chất, phần mềm headless loại bỏ lớp giao diện người dùng (UI) vốn định hình cách con người sử dụng phần mềm, từ đó cho phép AI agent truy cập trực tiếp vào dữ liệu bên trong hệ thống. Salesforce tuyên bố chuyển sang hướng headless từ tháng 4. Workday và SAP cũng đã bắt đầu chuyển một số tính năng theo mô hình này.

Xu hướng headless có thể kéo theo thay đổi lớn trong mô hình kinh doanh của ngành phần mềm doanh nghiệp. Khi AI agent thay thế một phần công việc do con người đảm nhiệm, nhu cầu đối với nhiều phần mềm đang phổ biến hiện nay cũng có thể suy giảm. Với các công ty thu phí theo số lượng người dùng, đây là rủi ro trực tiếp đối với mô hình doanh thu.

Financial Times cho rằng vấn đề lớn hơn nằm ở chỗ một phần đáng kể giá trị của phần mềm hiện nay đến từ UI. Đó là các biểu mẫu nhập liệu, dashboard, công cụ phân tích và những tính năng quyết định cách công việc được thực thi và quản trị. Khi AI agent bỏ qua UI để truy cập thẳng vào dữ liệu, nhiều chức năng hiện tại có thể được cung cấp theo một cách hoàn toàn khác, ít phụ thuộc hơn vào phần mềm lấy con người làm trung tâm.

Tờ báo này cảnh báo thay đổi đó có thể khiến những phần mềm hiện được xem là thiết yếu dần bị đẩy lùi về vai trò của một cơ sở dữ liệu backend trong tương lai. Chúng vẫn quan trọng, nhưng có thể không còn là loại công nghệ duy trì được mức giá cao như hiện nay.

Dù vậy, cũng có quan điểm cho rằng headless sẽ mở ra cơ hội mới cho thị trường phần mềm doanh nghiệp. Theo Aaron Levie, CEO của Box, phần lớn phần mềm hiện nay được định giá theo số người dùng, trong khi khối lượng công việc mỗi người có thể xử lý mỗi ngày là hữu hạn. Điều đó khiến nhiều phần mềm bị khai thác dưới mức năng lực thực tế.

Aaron Levie cho rằng AI agent có thể thay đổi cấu trúc này. Các agent có thể hoạt động 24/7, xử lý đồng thời nhiều tác vụ và kết nối công việc qua nhiều hệ thống. Thay vì rà soát từng hợp đồng một, doanh nghiệp có thể xử lý toàn bộ cùng lúc; số lượng chiến dịch marketing cũng có thể tăng gấp 10 lần; còn quy trình onboarding khách hàng, vốn thường tắc nghẽn ở các khâu cần con người, có thể được đẩy nhanh đáng kể.

Ông cũng nhận định các “system of record” như Salesforce có thể được khai thác nhiều hơn gấp 100 lần nhờ AI agent, từ nhắm mục tiêu khách hàng, tự động hóa bán hàng đến chuyển tài liệu thành dữ liệu có cấu trúc để tự động hóa các workflow khác.