Đại học Stanford cho biết AI đang gây sức ép ngày càng lớn lên hoạt động tuyển dụng đầu vào, đặc biệt ở nhóm lao động 22-25 tuổi. Theo nghiên cứu mới, tại các nghề có mức độ phơi nhiễm AI cao, việc làm của nhóm tuổi này suy giảm rõ rệt hơn so với các nghề ít bị ảnh hưởng.

Theo Ars Technica ngày 24/8 (giờ địa phương), trong báo cáo công bố tháng 8/2026, các nhà kinh tế học của Stanford nhận định đà suy yếu trong tuyển dụng đầu vào tại các nghề chịu tác động mạnh từ AI không còn là hiện tượng nhất thời, mà đang kéo dài và lan rộng.

Báo cáo này cập nhật dữ liệu cho nghiên cứu công bố năm ngoái với tiêu đề “Những con chim hoàng yến trong mỏ than? 6 sự thật về tác động gần đây của AI lên việc làm”. Nhóm tác giả cho biết ở nhóm nghề có mức độ phơi nhiễm AI cao nhất, việc làm của lao động 22-25 tuổi hiện thấp hơn 19% so với nhóm nghề ít bị AI làm xáo trộn. Một năm trước, mức chênh lệch này là 13%.

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng lương tần suất cao đã được ẩn danh từ ADP, công ty chuyên về quản trị nhân sự. Nhóm tác giả kết hợp các chỉ số về tác động tới thị trường lao động từ nghiên cứu trước với chỉ số kinh tế do Anthropic xây dựng để đo mức độ phơi nhiễm AI theo từng nghề. Chỉ số của Anthropic phản ánh cách AI được sử dụng trong công việc hằng ngày của từng nghề, dựa trên các trường hợp sử dụng Claude.

Xét trên toàn bộ thị trường lao động, chênh lệch tương đối về mức việc làm giữa nhóm nghề chịu tác động AI lớn và nhóm ít chịu tác động gần như không đáng kể. Tuy nhiên, khi tách riêng nhóm 22-25 tuổi, xu hướng trở nên rõ ràng hơn. Từ sau năm 2022, việc làm của nhóm tuổi này đã giảm khoảng 11% ở các nghề thuộc 40% nhóm nghề có mức độ phơi nhiễm AI cao nhất. Trong khi đó, tổng việc làm tại các nghề thuộc 60% nhóm nghề có mức độ phơi nhiễm thấp lại tăng 10% trong cùng giai đoạn.

Theo nhóm nghiên cứu, nguyên nhân chính không nằm ở làn sóng sa thải, mà ở việc tuyển mới chậm lại. Cụ thể, hoạt động tuyển dụng lao động đầu vào tại các lĩnh vực chịu tác động mạnh từ AI suy yếu rõ rệt, trong khi số vụ sa thải hoặc nghỉ việc tự nguyện không tăng tương ứng. Dữ liệu cũng cho thấy số lượng việc làm giảm rõ hơn so với mức giảm về lương.

Sự khác biệt giữa các nhóm nghề cũng khá rõ nét. Anthropic chia việc ứng dụng AI thành hai nhóm: tự động hóa, tức thay thế công việc do con người thực hiện, và bổ trợ, tức hỗ trợ nâng cao năng suất lao động. Các vị trí như kế toán, kiểm toán, lễ tân và hành chính được xếp vào nhóm có mức độ tự động hóa cao. Trong khi đó, CEO và điều dưỡng được xem là những nghề có xu hướng sử dụng AI theo hướng bổ trợ nhiều hơn.

Nhóm tác giả nhận định những công việc dựa nhiều vào tri thức chính quy có thể dễ bị tổn thương hơn ở cấp độ đầu vào. Theo đó, các dạng kiến thức có thể truyền đạt qua giáo trình, sách vở hoặc quy trình đã tài liệu hóa dễ bị AI thay thế hơn. Ngược lại, tri thức tích lũy qua trải nghiệm thực tế, tiếp xúc lặp lại và quá trình hướng dẫn trực tiếp thường gắn với lao động có kỹ năng và khó bị thay thế hơn.

Để kiểm chứng giả thuyết này, nhóm nghiên cứu sử dụng yêu cầu về trình độ học vấn trong cơ sở dữ liệu nghề nghiệp O*NET như một chỉ báo thay thế. Kết quả cho thấy các nghề có tỷ trọng tri thức chính quy cao ghi nhận tốc độ tăng việc làm đầu vào chậm hơn. Ở chiều ngược lại, tại các nghề có tỷ trọng tri thức kinh nghiệm cao hơn, việc làm của nhóm lao động trung cấp và thâm niên lại tăng nhanh hơn.

Trình độ học vấn cũng có thể đóng vai trò như một lớp đệm. Ở các nhóm nghề có tỷ lệ lao động tốt nghiệp đại học cao, chênh lệch việc làm giữa nhóm có mức độ phơi nhiễm AI cao và thấp tương đối nhỏ. Nhưng tại những nghề có tỷ lệ tốt nghiệp đại học thấp, xu hướng việc làm tăng ở nhóm ít phơi nhiễm AI và giảm ở nhóm phơi nhiễm cao thể hiện rõ hơn.

Eric Brynjolfsson, người dẫn dắt nghiên cứu, cảnh báo thị trường lao động hiện có xu hướng bảo toàn vị trí cho lao động đang làm việc, nhưng lại thu hẹp cơ hội của thế hệ mới gia nhập. Ông nhấn mạnh rằng tác động đối với việc làm đầu vào là “có thật, kéo dài và đang mở rộng”, đồng thời cho rằng điều đáng lo ngại nhất là một thị trường vẫn giữ được tổng việc làm, nhưng cánh cửa cho người mới bắt đầu sự nghiệp lại âm thầm khép lại.

Kết quả này khác với nhận định rằng AI đang ngay lập tức thay thế toàn bộ thị trường lao động. Dù vậy, nghiên cứu cho thấy ở những lĩnh vực doanh nghiệp ưu tiên triển khai AI, nhu cầu tuyển dụng nhân sự đầu vào đã suy giảm trước tiên. Theo Stanford, cách doanh nghiệp ứng dụng AI trong thời gian tới - nghiêng về tự động hóa hay chuyển sang hỗ trợ lao động có kỹ năng - sẽ tiếp tục là biến số quan trọng đối với triển vọng việc làm của người trẻ.