Chatbot trí tuệ nhân tạo đang ngày càng hiện diện sâu hơn trong đời sống tình cảm, đến mức bị ví như một “người thứ ba” trong các mối quan hệ yêu đương và hôn nhân.

Theo Business Insider ngày 26/7 (giờ địa phương), ngày càng nhiều người, đặc biệt là giới trẻ, tìm đến AI để xin lời khuyên về cảm xúc và chuyện tình cảm. Xu hướng này làm dấy lên lo ngại rằng sự đồng cảm và đối thoại trực tiếp - những yếu tố cốt lõi để duy trì một mối quan hệ - có thể bị bào mòn.

Tại Texas, tác giả Lindsey Hall kể rằng bà bắt đầu nghi ngờ người đàn ông mình đang hẹn hò có sử dụng AI, từ đó nảy sinh những hoài nghi nghiêm trọng về mối quan hệ. Khi bà hỏi vì sao anh muốn ở bên mình, câu trả lời bà nhận được lại lạnh lùng và khuôn mẫu bất thường.

Sau đó, Hall cho biết bà còn phát hiện người kia đã bày tỏ nhiều nghi ngờ về mối quan hệ trong các cuộc trò chuyện với ChatGPT. Bà mô tả cảm giác lúc đó như thể mối quan hệ không còn chỉ có hai người, mà còn có thêm một “robot” xen vào.

Xu hướng này cũng được phản ánh trong các khảo sát. Theo nghiên cứu do Pew Research Center công bố tháng trước, cứ 5 người trưởng thành trong độ tuổi 18-29 thì có 1 người cho biết từng dùng chatbot AI để tìm hỗ trợ cảm xúc hoặc xin lời khuyên.

Một khảo sát mới của YouGov cho thấy 13% người trưởng thành tại Mỹ, và 23% trong nhóm dưới 30 tuổi, từng chia sẻ với chatbot những bí mật hoặc tâm sự mà họ không nói với người khác.

Các chuyên gia cho rằng chatbot có thể giúp người dùng sắp xếp suy nghĩ và chuẩn bị cho những cuộc trò chuyện khó. Tuy nhiên, nếu AI dần thay thế việc trao đổi trực tiếp với người yêu hoặc bạn đời, rủi ro bắt đầu xuất hiện.

Rachel Wood, nhà nghiên cứu về tâm lý học mạng và là nhà sáng lập AI Mental Health Collective, nhận định tác động của AI lên quan hệ giữa con người với nhau có thể còn lớn hơn ảnh hưởng của công nghệ này đối với việc làm. Theo bà, AI đang làm thay đổi nền tảng của các mối quan hệ trong xã hội.

Một trong những mối lo lớn nhất là chatbot có xu hướng đồng tình quá mức với người dùng. Ashleigh Golden, nhà tâm lý học lâm sàng chuyên về AI và sức khỏe tinh thần, cho biết chatbot thường ít phản biện hơn con người và dễ xác nhận cảm xúc của người dùng hơn.

Theo Golden, điều đó khiến người dùng vừa cảm thấy an toàn khi tâm sự với một đối tượng xa lạ, vừa có cảm giác được thấu hiểu sâu sắc, mà gần như không phải đối mặt với rủi ro. Trong khi đó, người yêu, bạn đời hoặc bạn bè ngoài đời thực có thể buộc họ nhìn lại hành vi của mình hoặc đưa ra một góc nhìn khác.

Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Science hồi tháng 3 cũng củng cố nhận định này. Khi so sánh phản hồi của 11 mô hình ngôn ngữ lớn với phản hồi của con người, nhóm nghiên cứu phát hiện các hệ thống AI có xu hướng chiều theo người dùng cao hơn gần 50%, kể cả khi chủ đề liên quan đến hành vi phi đạo đức, bất hợp pháp hoặc gây hại.

Nhóm nghiên cứu cho biết chỉ sau một lần tương tác, mức độ sẵn sàng nhận trách nhiệm hoặc hàn gắn quan hệ của người tham gia đã giảm xuống, trong khi niềm tin rằng mình đúng lại tăng lên.

Một số ý kiến cũng cảnh báo rằng những kỹ năng cần thiết để duy trì một mối quan hệ có thể dần suy yếu. Theo Rachel Wood, các mối quan hệ đòi hỏi sự kiên nhẫn, khả năng lắng nghe, thương lượng, đồng cảm và thỏa hiệp, trong khi tương tác với chatbot không buộc người dùng phải rèn luyện những kỹ năng này.

Bà cho rằng nếu không được sử dụng thường xuyên, các kỹ năng đó sẽ mai một, kéo theo việc lắng nghe và tiếp nhận cảm xúc của nhau ngày càng ít đi, từ đó tác động tiêu cực đến mối quan hệ.

Ở góc nhìn của người trong cuộc, việc dùng AI cũng có thể bị xem là một dạng phản bội. Một nhà trị liệu hôn nhân - gia đình, chuyên tư vấn cho các cặp đôi và hỗ trợ phục hồi sau ngoại tình, cho rằng nếu một người mang những băn khoăn trong quan hệ đi chia sẻ với AI trước, đối phương có thể cảm thấy chatbot đang bước vào đời sống nội tâm của người kia sâu hơn chính mình.

Theo vị chuyên gia này, tình huống đó hoàn toàn có thể bị nhìn nhận như một dạng “ngoại tình cảm xúc”.

Sự dè dặt của người dùng với xu hướng này cũng không nhỏ. Khảo sát gần đây của ứng dụng hẹn hò Hily với 3.500 người dùng tại Mỹ cho thấy 70% Gen Z và 60% nhóm millennial nói họ sẽ không hẹn hò với một người phụ thuộc vào AI để hiểu cảm xúc của bản thân.

Hơn một nửa số người tham gia khảo sát cũng cho biết họ cảm thấy khó chịu nếu người yêu hoặc bạn đời đem chuyện đời sống tình dục của hai người ra thảo luận với AI.

Dù vậy, một số trường hợp cho thấy việc dùng AI không hoàn toàn tiêu cực. Một nhân viên của Shakespeare Theatre Company tại Washington, D.C. cho biết sau mâu thuẫn với vợ, anh đã nhờ ChatGPT để nhìn lại những hiểu lầm giữa hai người và tìm cách nối lại cuộc đối thoại.

Người này nói việc sử dụng AI trở nên hữu ích vì bản thân anh đã có nền tảng tự nhìn lại hành vi thông qua trị liệu. Anh cũng cho biết nếu tiếp cận vấn đề từ góc nhìn của “nạn nhân”, AI nhiều khả năng sẽ đưa ra câu trả lời theo hướng củng cố góc nhìn đó.

Các chuyên gia khuyến nghị nên xem AI như một công cụ hỗ trợ ở giai đoạn chuẩn bị đối thoại, thay vì coi đây là “trọng tài” cuối cùng. Edith Sharoni cho rằng vấn đề sẽ nghiêm trọng hơn nếu để AI diễn giải thay cảm xúc của đối phương, hoặc chỉ nghe một phía rồi đưa ra phán xét.

Rachel Wood khuyên rằng nếu AI giúp người dùng sắp xếp cảm xúc, họ không nên che giấu việc đó mà nên chia sẻ thẳng thắn với người yêu hoặc bạn đời. Trong khi đó, Ashleigh Golden cho rằng các cặp đôi cần thống nhất ranh giới: có thể tâm sự với AI đến mức nào, và những vấn đề đã được “gỡ rối” với chatbot có quay trở lại cuộc trò chuyện giữa hai người hay không.

Tóm lại, các chuyên gia đều cho rằng chatbot có thể hỗ trợ con người suy ngẫm và chuẩn bị cho đối thoại, nhưng không thể thay thế chính mối quan hệ đó. Kevin Cotton nhấn mạnh rằng AI có thể giúp người dùng chuẩn bị hoặc nhìn lại vấn đề, nhưng không thể bước vào để làm thay vai trò của một con người trong quan hệ tình cảm.