Moonshot AI, startup AI có trụ sở tại Bắc Kinh, vừa ra mắt mô hình ngôn ngữ lớn Kimi K3 với quy mô 2.800 tỷ tham số. Theo một số đánh giá, khoảng cách giữa Kimi K3 và các mô hình AI hàng đầu của Mỹ hiện chỉ còn tính bằng vài tuần, qua đó làm gia tăng lo ngại tại Mỹ về tốc độ bám đuổi của Trung Quốc trong cuộc đua AI.

Theo South China Morning Post ngày 20/7, Moonshot AI đã công bố Kimi K3 vào cuối tuần trước. Công ty cho biết mô hình này được tích hợp sẵn năng lực thị giác, hướng đến các tác vụ lập trình dài, công việc tri thức và suy luận phức hợp.

Về quy mô, Kimi K3 lớn hơn các mô hình chủ lực gần đây của những đối thủ Trung Quốc như Zhipu AI và DeepSeek.

Ở góc độ hiệu năng, tổ chức phân tích AI Artificial Analysis đánh giá Kimi K3 vượt Claude Opus 4.8 của Anthropic và GPT-5.5 của OpenAI, nhưng vẫn đứng sau hai mô hình mới hơn là Claude Fable 5 và GPT-5.6 Sol.

Điểm đáng chú ý hơn nằm ở tốc độ thu hẹp khoảng cách. Trong báo cáo có tiêu đề “Trung Quốc đã bắt kịp AI tuyến đầu”, nhà nghiên cứu Ryan Fedasiuk thuộc American Enterprise Institute nhận định quan niệm lâu nay cho rằng các mô hình tốt nhất của Trung Quốc chậm hơn Mỹ từ 6 đến 8 tháng đang dần bị phá vỡ.

Theo ông, khoảng cách hiện nay “gần như chỉ còn vài tuần”.

Giá thành cũng là yếu tố thu hút chú ý. Dữ liệu của Artificial Analysis cho thấy chi phí trung bình cho mỗi tác vụ của Kimi K3 là 0,95 USD, thấp hơn mức 2,75 USD của Claude Fable 5 và 1,06 USD của GPT-5.6 Sol.

Tuy nhiên, nếu so với các mô hình AI khác của Trung Quốc, Kimi K3 vẫn thuộc nhóm có chi phí cao hơn.

Phản ứng từ cộng đồng open-weight cũng rất mạnh. Cline, nền tảng tác nhân lập trình AI mã nguồn mở, nhận định trên mạng xã hội rằng lần ra mắt này là một “cột mốc mang tính game-changer” đối với các mô hình open-weight.

Dean Ball, phụ trách chiến lược và tương lai tại OpenAI, cũng thừa nhận Kimi K3 là “một mô hình rất tốt” và cho rằng khó có thể lý giải toàn bộ hiệu năng này chỉ bằng distillation.

Trước đó, nhiều viện nghiên cứu tại Mỹ thường xem distillation là lời giải cho tốc độ tiến bộ của AI Trung Quốc. Đây là phương pháp sử dụng đầu ra của mô hình lớn hơn để huấn luyện mô hình nhỏ hơn. Tuy nhiên, theo Kyle Chan, nhà nghiên cứu tại Brookings Institution, Kimi K3 đang làm lung lay cách lý giải này.

Ông cho rằng Kimi K3 đã vượt qua những mô hình Mỹ vốn về lý thuyết có thể được dùng làm nguồn distillation như Opus 4.8 và GPT-5.5. Điều này cho thấy năng lực AI của Trung Quốc không chỉ dừng ở việc phát triển các mô hình phái sinh từ công nghệ Mỹ.

Sự lo ngại từ phía Mỹ cũng bộc lộ rõ hơn. David Sacks, người từng đảm nhiệm vai trò phụ trách chính sách AI dưới thời chính quyền Trump, viết trên mạng xã hội rằng tình hình hiện nay là “đáng lo ngại”.

Ông chỉ trích việc Mỹ vừa cản trở xây dựng các trung tâm dữ liệu mới, vừa siết quy định ở cấp bang và thúc đẩy cơ chế phê duyệt trước đối với các mô hình AI tuyến đầu, trong khi Trung Quốc vẫn tăng tốc. Ở chiều ngược lại, Dean Ball cũng nêu ra những rủi ro mang tính cấu trúc của các mô hình open-weight.

Ông cảnh báo rằng nếu các mô hình này chi phối hệ sinh thái AI toàn cầu, hệ quả có thể là “AI cộng sản toàn diện”.

Diễn biến mới cũng tiếp thêm động lực cho các cuộc tranh luận tại Mỹ về việc thắt chặt quản lý và kiểm soát cạnh tranh trong lĩnh vực AI. Trong và ngoài chính quyền, một dự thảo sắc lệnh hành pháp đang được xem xét, theo đó các doanh nghiệp Mỹ muốn lưu trữ mô hình AI từ Trung Quốc phải đáp ứng yêu cầu an ninh và chịu trách nhiệm nếu xảy ra sự cố xâm phạm.

Năm 2025, Bộ Thương mại Mỹ đã bổ sung 80 công ty có trụ sở tại Trung Quốc, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất, Nam Phi, Iran và Đài Loan vào Entity List. Cơ quan này hiện cũng cân nhắc đưa thêm một số viện nghiên cứu AI của Trung Quốc vào danh sách.

Phản hồi từ người dùng hiện khá trái chiều. Nhiều ý kiến đánh giá cao hiệu năng của Kimi K3, nhưng cũng có nhận xét cho rằng tốc độ phản hồi của mô hình này vẫn kém hơn các đối thủ hàng đầu của Mỹ.

Jun Song, nhà sáng lập SuperGema Foundation, nền tảng tài trợ dựa trên tiền mã hóa cho các dự án mã nguồn mở, viết rằng dù có những điểm mạnh nhất định, Kimi K3 “hiện quá chậm và gây bực bội khi sử dụng”.

Ngày 20/7, Moonshot AI cho biết đã tạm dừng đăng ký mới sau khi nhu cầu tăng vọt khiến tài nguyên tính toán bị quá tải. Công ty xin lỗi những người dùng “đã truy cập với kỳ vọng nhưng chưa có được trải nghiệm như mong muốn”, đồng thời cho biết sẽ mở lại đăng ký theo từng giai đoạn sau khi mở rộng năng lực tính toán.

Vì vậy, bên cạnh năng lực cạnh tranh về hiệu năng, khả năng mở rộng hạ tầng tính toán sẽ là phép thử tiếp theo đối với Kimi K3.