Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) đang thúc đẩy kế hoạch đầu tư 50 tỷ USD để xây dựng lưới điện liên Á đến năm 2035, nhằm đáp ứng nhu cầu điện tăng vọt do làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI). Song song đó, tổ chức này cũng dự kiến dành thêm 20 tỷ USD cho hạ tầng số, nâng tổng quy mô chương trình năng lượng - viễn thông lên 70 tỷ USD.

Theo CleanTechnica ngày 20/7 (giờ địa phương), ADB đã công bố kế hoạch phát triển một mạng lưới điện liên kết toàn khu vực, kết nối các hệ thống điện vốn vận hành tách biệt ở từng quốc gia, qua đó cho phép truyền tải và giao dịch điện tái tạo xuyên biên giới.

Động lực của kế hoạch đến từ đà mở rộng nhanh của trung tâm dữ liệu AI, nhà máy bán dẫn và các ngành công nghiệp số, khiến hệ thống điện riêng lẻ của từng nước ngày càng khó theo kịp nhu cầu. Đặc biệt, hạ tầng tính toán AI quy mô lớn và các nhà máy bán dẫn tiên tiến đều tiêu thụ lượng điện rất lớn, đồng thời đòi hỏi nguồn cung ổn định.

Phát biểu tại cuộc họp hội đồng thường niên ở Samarkand, Uzbekistan, Chủ tịch ADB Masato Kanda cho rằng khả năng tiếp cận năng lượng và hạ tầng số sẽ quyết định tương lai của khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Ông nhấn mạnh việc kết nối lưới điện và mạng số xuyên biên giới có thể giúp giảm chi phí và mở ra thêm dư địa tăng trưởng.

Theo ADB, lưới điện liên Á là một dự án hạ tầng quy mô lớn bao phủ Đông Nam Á, Nam Á, Trung Á, Tây Á và khu vực Thái Bình Dương. Kế hoạch này được mở rộng từ các sáng kiến sẵn có như lưới điện ASEAN, các chương trình hợp tác khu vực tại Nam Á và chiến lược năng lượng trong Chương trình Hợp tác Kinh tế Khu vực Trung Á (CAREC). Các hạng mục đầu tư gồm đường dây truyền tải xuyên biên giới, trạm biến áp, hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS) và công nghệ lưới điện số.

ADB dự kiến tự huy động khoảng một nửa tổng nguồn vốn, phần còn lại đến từ chính phủ các nước, các đối tác phát triển và nhà đầu tư tư nhân. Ngân hàng này ước tính đến năm 2035, dự án có thể tích hợp khoảng 20 gigawatt (GW) năng lượng tái tạo và xây dựng 22.000 km đường dây truyền tải.

ADB cũng cho biết dự án có thể cải thiện khả năng tiếp cận điện cho 200 triệu người, giảm 15% lượng phát thải carbon của ngành điện và tạo ra khoảng 840.000 việc làm.

Bên cạnh đó, ADB sẽ dành 20 tỷ USD để phát triển "cao tốc số" cho khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Kế hoạch này bao gồm mở rộng mạng cáp quang, cáp quang biển, kết nối vệ tinh, trung tâm dữ liệu khu vực, đồng thời tăng cường an ninh mạng và năng lực AI.

Trong khuôn khổ chương trình, Trung tâm Đổi mới và Phát triển AI Seoul, dự án được Hàn Quốc hỗ trợ 20 triệu USD, được kỳ vọng sẽ cung cấp đào tạo AI và kỹ năng số cho khoảng 3 triệu người vào năm 2035. Dự án cao tốc số cũng đặt mục tiêu bổ sung 200 triệu người dùng Internet tốc độ cao mới và cải thiện chất lượng kết nối cho 450 triệu người.

Kế hoạch của ADB xuất hiện trong bối cảnh đầu tư vào các trung tâm dữ liệu hyperscale đang tăng mạnh trên khắp châu Á. Tại Singapore, Malaysia, Indonesia, Thái Lan và Philippines, các tập đoàn công nghệ lớn toàn cầu tiếp tục rót vốn vào lĩnh vực này. Trong khi đó, hành lang an ninh kinh tế Pax Silica tại New Clark City của Philippines cũng đang được phát triển thành một cứ điểm AI và bán dẫn.

Ở cấp độ thị trường và chính sách, nhu cầu liên kết lưới điện trong khu vực cũng ngày càng rõ nét. Tại Diễn đàn Năng lượng sạch châu Á tổ chức ở Manila tháng trước, các chính phủ, doanh nghiệp điện lực và cơ quan quản lý cùng nhận định rằng nhu cầu điện tăng mạnh do AI, xe điện và điện khí hóa công nghiệp sẽ khó được đáp ứng nếu chỉ dựa vào lưới điện của từng quốc gia, từ đó thúc đẩy thảo luận về việc mở rộng kết nối điện khu vực.

Tuy nhiên, kế hoạch này cũng vấp phải nhiều ý kiến phản đối. Một số tổ chức khí hậu và xã hội dân sự cho rằng việc xây dựng lưới điện quy mô lớn không đồng nghĩa với bảo đảm chuyển dịch năng lượng công bằng. Các nhóm này đồng thời kêu gọi xem xét những vấn đề như tính bền vững của đầu tư vào nhiên liệu hóa thạch, tác động môi trường từ khai thác khoáng sản then chốt và nguy cơ ảnh hưởng đến quyền lợi của cộng đồng bản địa.

Đề xuất của ADB cho thấy trong kỷ nguyên AI, năng lực cạnh tranh không chỉ phụ thuộc vào sức mạnh tính toán mà còn nằm ở khả năng bảo đảm nguồn điện ổn định với chi phí thấp. Nói cách khác, cuộc đua AI tại châu Á có thể sẽ được quyết định không chỉ bởi trung tâm dữ liệu, mà còn bởi tốc độ triển khai hạ tầng năng lượng và mức độ kết nối lưới điện xuyên biên giới.