Ngành thủy điện Mỹ đang đối mặt với áp lực thiếu nguồn cung máy biến áp công suất lớn, trong bối cảnh phụ thuộc nặng vào nhập khẩu, thời gian giao hàng kéo dài và chi phí thiết bị tăng mạnh.

Ngày 20/7 (giờ địa phương), Cleantechnica dẫn một báo cáo mới của Phòng thí nghiệm Quốc gia Rocky Mountain (NLR), trong đó phân tích chuỗi cung ứng máy biến áp công suất lớn phục vụ các cơ sở thủy điện và chỉ ra 9 vấn đề then chốt mà ngành này đang phải xử lý.

Máy biến áp công suất lớn là thiết bị nâng điện áp điện năng tạo ra từ nhà máy thủy điện lên mức phù hợp để truyền tải đường dài. Đây là hạ tầng thiết yếu không chỉ với các nhà máy thủy điện mà còn với toàn bộ lưới điện Mỹ.

Theo báo cáo, hơn 90% lượng điện tiêu thụ tại Mỹ đi qua máy biến áp cao áp ít nhất một lần.

Báo cáo này được thực hiện tiếp nối đợt rà soát trước đó về chuỗi cung ứng của ngành thủy điện do Bộ Năng lượng Mỹ triển khai. Văn phòng Công nghệ Thủy điện thuộc bộ này đã hỗ trợ nghiên cứu bổ sung nhằm nhận diện riêng các điểm nghẽn liên quan đến máy biến áp công suất lớn.

Một trong những vấn đề lớn nhất là mức độ phụ thuộc vào nhập khẩu. Các nhà sản xuất máy biến áp công suất lớn tại Mỹ hiện phải nhập khẩu khoảng 80% nguyên liệu chủ chốt, gồm thép điện định hướng và đồng tinh luyện.

Dù năng lực sản xuất và lắp ráp trong nước gần đây đã được mở rộng, nguồn cung vẫn không theo kịp nhu cầu tăng nhanh. Với nhóm máy biến áp siêu cao áp, số cơ sở có khả năng sản xuất trên toàn cầu vốn đã rất hạn chế.

Thời gian giao hàng cũng kéo dài đáng kể. Với một máy biến áp công suất lớn 100 MVA, thời gian từ lúc đặt hàng đến khi giao hàng thường mất khoảng 2 năm 6 tháng đến 3 năm.

Đối với thiết bị siêu cao áp, thời gian này có thể kéo dài tới 5 năm.

Áp lực chi phí cũng ngày càng lớn. Báo cáo cho biết giá máy biến áp công suất lớn đã tăng mạnh kể từ sau năm 2021 và đến năm 2025 đã cao hơn khoảng 80%. Giá mỗi thiết bị có thể lên tới 10 triệu USD.

Tình trạng thiếu lao động tay nghề cao tiếp tục làm gián đoạn nguồn cung thêm trầm trọng. Các nhà sản xuất linh kiện và nhà cung cấp cho ngành thủy điện đang gặp khó trong tuyển dụng lao động có tay nghề và kinh nghiệm trên 10 năm.

NLR cho rằng nguyên nhân một phần xuất phát từ việc các ngành sản xuất liên quan đã dịch chuyển ra nước ngoài trong nhiều thập kỷ, khiến lực lượng lao động lành nghề dần nghỉ hưu hoặc chuyển sang lĩnh vực khác.

Đặc thù vị trí của các nhà máy thủy điện cũng là một rào cản lớn. Nhiều đập thủy điện nằm tại khu vực miền núi hoặc vùng xa, khiến việc vận chuyển máy biến áp cỡ lớn trở nên phức tạp.

Số lượng phương tiện vận tải chuyên dụng hiện rất hạn chế, trong khi hàng siêu trường siêu trọng phải xin phép riêng theo từng tuyến đường.

Quá trình tháo dỡ máy biến áp cũ và lắp đặt thiết bị mới cũng có thể bị kéo dài do các thủ tục tuân thủ quy định về an toàn và môi trường.

Báo cáo cũng lưu ý những biến động trong môi trường thương mại có thể tiếp tục đẩy chi phí đi lên. Ngành được khuyến nghị theo dõi sát các thay đổi về điều kiện thương mại, do đây là yếu tố có thể khiến giá đồng và thép tăng thêm.

Ngoài ra, quy trình mua sắm cấp liên bang và các yêu cầu sử dụng linh kiện sản xuất trong nước cũng có thể khiến tình trạng tắc nghẽn chuỗi cung ứng trở nên nghiêm trọng hơn trong ngắn hạn. Khi năng lực sản xuất tại Mỹ vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu, yêu cầu nội địa hóa có thể trở thành gánh nặng bổ sung.

Trước đó, Bộ Năng lượng Mỹ từng đưa ra khuyến nghị nhằm bù đắp 5 khoảng trống lớn trong chuỗi cung ứng của ngành thủy điện. Báo cáo lần này tập trung riêng vào vấn đề máy biến áp công suất lớn.

NLR nhấn mạnh một chuỗi cung ứng ổn định là điều kiện quan trọng không chỉ đối với việc xây dựng nhà máy thủy điện mới, mà còn để hỗ trợ nâng cấp, bảo dưỡng các cơ sở hiện hữu và phục vụ thủ tục tái cấp phép. Hiện thủy điện chiếm hơn 6% tổng sản lượng điện của Mỹ.

Nhóm nghiên cứu cho rằng kết quả phân tích có thể được sử dụng trong quá trình thiết kế chính sách, cơ chế khuyến khích, chương trình cho vay và đầu tư công nghệ. Báo cáo cũng có thể giúp cụ thể hóa định hướng mở rộng sản xuất linh kiện trong nước, nâng năng lực chế tạo và đào tạo nhân lực chuyên môn.

Theo đó, bài toán của ngành thủy điện Mỹ không còn dừng ở việc bảo đảm nguồn cung máy biến áp, mà đã mở rộng sang yêu cầu củng cố nền tảng sản xuất trong nước, nguồn nhân lực chuyên môn, hệ thống vận tải và cơ chế mua sắm. Nếu các điểm nghẽn trong chuỗi cung ứng máy biến áp công suất lớn không được giải quyết, kế hoạch thay thế thiết bị lão hóa và nâng cấp hiệu suất của các nhà máy thủy điện tại Mỹ có thể tiếp tục bị ảnh hưởng trong dài hạn.