Chính quyền Tổng thống Donald Trump đang thảo luận khả năng hạn chế doanh nghiệp Mỹ sử dụng các mô hình AI nguồn mở của Trung Quốc, trong bối cảnh lo ngại về an ninh quốc gia gia tăng và các mô hình giá rẻ từ Trung Quốc ngày càng được thị trường Mỹ đón nhận.

Ngày 20/7 theo giờ địa phương, Cryptopolitan dẫn nguồn tin cho biết chính phủ Mỹ đang xem xét nhiều phương án nhằm ngăn chặn hoặc thu hẹp khả năng tiếp cận của doanh nghiệp trong nước với các tổ chức nghiên cứu AI và mô hình nguồn mở đến từ Trung Quốc.

Diễn biến mới nhất được cho là xuất phát từ Kimi K3, mô hình vừa được Moonshot AI công bố. Sản phẩm này ra mắt ngày 18/7, trùng thời điểm diễn ra Diễn đàn Trí tuệ Nhân tạo Thế giới tại Thượng Hải.

Moonshot AI cho biết Kimi K3 có năng lực tương đương Claude của Anthropic và ChatGPT của OpenAI, nhưng chi phí thấp hơn. Việc ngày càng nhiều doanh nghiệp Mỹ chọn mô hình AI Trung Quốc để tiết giảm chi phí cũng khiến Washington gia tăng cảnh giác.

Từ năm ngoái, trong nội bộ chính phủ Mỹ đã xuất hiện thảo luận về khả năng đưa các tổ chức nghiên cứu AI của Trung Quốc vào Entity List của Bộ Thương mại Mỹ. Nếu bị đưa vào danh sách này, các tổ chức liên quan sẽ gặp nhiều rào cản hơn trong giao dịch hoặc tiếp cận công nghệ từ Mỹ nếu không có giấy phép từ chính phủ.

Cùng thời gian đó, Cơ quan An ninh Quốc gia Mỹ và Văn phòng Giám đốc An ninh mạng Quốc gia, thuộc Nhà Trắng, từng khuyến nghị doanh nghiệp thận trọng khi sử dụng công nghệ từ các tổ chức AI Trung Quốc. Một phương án khác cũng từng được bàn tới là yêu cầu doanh nghiệp Mỹ phải chịu trách nhiệm về an ninh nếu tự triển khai mô hình AI Trung Quốc trên máy chủ riêng. Tuy nhiên, phương án này không được triển khai do lo ngại có thể kìm hãm đổi mới trong lĩnh vực AI.

Theo giới quan sát, không khí chính sách trong Nhà Trắng gần đây đã thay đổi. Sau khi cố vấn Nhà Trắng Sriram Krishnan, người có lập trường phản đối can thiệp mạnh của chính phủ, rời vị trí, ảnh hưởng của nhóm ủng hộ siết an ninh quốc gia được cho là đã lớn hơn.

Các phương án đang được nhắc tới hiện nghiêng về biện pháp gián tiếp thay vì cấm hoàn toàn. Mỹ có thể không cần ban hành lệnh cấm chính thức nhưng vẫn tạo hiệu ứng tương tự thông qua quy định mua sắm liên bang, xem xét lại việc đưa các tổ chức AI Trung Quốc vào Entity List hoặc công khai gây sức ép với doanh nghiệp Mỹ đang dùng mô hình của Trung Quốc.

Một hướng đi khác là nhấn mạnh rủi ro cửa hậu và các lỗ hổng bảo mật trong mô hình AI Trung Quốc. Đồng thời, Mỹ cũng có thể khuyến khích các nhà phát triển trong nước củng cố hệ sinh thái AI nguồn mở để giảm phụ thuộc vào Trung Quốc.

Tuy vậy, cách tiếp cận này cũng vấp phải chỉ trích vì có thể mang lại lợi thế cho các tập đoàn AI lớn của Mỹ. Trên X, David Sacks, cố vấn AI bên ngoài Nhà Trắng, nhận định chính sách AI hiện đang ở một bước ngoặt lớn.

Theo ông, các phòng thí nghiệm AI theo mô hình đóng đang tìm cách tận dụng chính sách để loại bỏ đối thủ nguồn mở và củng cố vị thế thống lĩnh thị trường. Ông cho rằng các quy định không nên rốt cuộc chỉ mang lại lợi ích cho những công ty AI lớn nhất.

Đà lan rộng của các mô hình AI Trung Quốc cũng thể hiện rõ qua số liệu sử dụng. Trên OpenRouter, nền tảng kết nối và cung cấp nhiều mô hình AI, các mô hình Trung Quốc chiếm 46,4% lưu lượng token được định tuyến, cao hơn mức 35,7% của các mô hình Mỹ. Tính đến tháng 7/2026, riêng DeepSeek chiếm 17,6%. Một nghiên cứu do Hugging Face công bố hồi tháng 3 cũng cho thấy các mô hình AI nguồn mở của Trung Quốc chiếm 41% tổng lượt tải trong nhóm mô hình nguồn mở.

Việc doanh nghiệp chuyển sang dùng mô hình Trung Quốc cũng tiếp tục xuất hiện. Startup Lindy đã chuyển từ mô hình của Anthropic sang DeepSeek V4. Airbnb và Siemens cũng được cho là đang thử nghiệm các hệ thống AI của Alibaba và DeepSeek để cắt giảm chi phí.

Một số phân tích cho rằng chính các biện pháp kiểm soát xuất khẩu AI của Mỹ đã góp phần thúc đẩy sự lan rộng của mô hình Trung Quốc. Việc Washington hạn chế xuất khẩu các mô hình AI tiên tiến trong nước như Claude Mythos 5 và Fable 5 của Anthropic từ đầu năm 2026 đã tạo ra khoảng trống để mô hình từ Trung Quốc và các quốc gia khác lấp vào.

Yếu tố giá được xem là nền tảng cho làn sóng AI Trung Quốc. Tại Trung Quốc, chi phí sử dụng tài nguyên tính toán được cho là thấp hơn gần 10 lần so với Mỹ. Ngay cả khi chất lượng vẫn còn một khoảng cách nhất định, lợi thế chi phí này vẫn đủ lớn để thúc đẩy doanh nghiệp chọn mô hình Trung Quốc.

Chênh lệch định giá giữa các doanh nghiệp cũng rất đáng chú ý. OpenAI và Anthropic đang thúc đẩy kế hoạch IPO trong năm nay, với định giá lần lượt khoảng 852 tỷ USD và 965 tỷ USD. Trong khi đó, Moonshot AI, đơn vị phát triển Kimi K3, được nhắc tới với mức định giá khoảng 30 tỷ USD và được cho là đang cân nhắc IPO trong 6 tháng tới.

Việc Mỹ xem xét hạn chế AI nguồn mở của Trung Quốc vì thế không chỉ là vấn đề an ninh, mà còn phản ánh cục diện cạnh tranh trên thị trường AI toàn cầu. Tùy vào công cụ quản lý được lựa chọn, quyền lựa chọn mô hình AI của doanh nghiệp Mỹ, vị thế của hệ sinh thái nguồn mở và tốc độ mở rộng của các công ty AI Trung Quốc tại thị trường Mỹ đều có thể chịu tác động.