Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang kéo theo làn sóng mở rộng trung tâm dữ liệu tại Mỹ, đồng thời làm dấy lên tranh cãi về việc chi phí đầu tư cho hệ thống điện có thể bị phân bổ sang hóa đơn điện của các hộ gia đình.

Theo Gigazine ngày 18/7/2026 (giờ địa phương), tranh cãi hiện tập trung vào câu hỏi ai sẽ là bên chịu các khoản chi phát sinh cho phát điện, truyền tải và trạm biến áp khi số lượng trung tâm dữ liệu tăng nhanh, cũng như cơ chế phân bổ những chi phí này.

Theodore J. Kury, giáo sư phụ trách nghiên cứu năng lượng tại Đại học Florida, cho rằng nhu cầu điện gia tăng từ các trung tâm dữ liệu đang đẩy chi phí mua điện đi lên. Ông dẫn lại báo cáo năm 2025 của Monitoring Analytics, cơ quan giám sát thị trường độc lập thuộc PJM - đơn vị vận hành lưới điện liên vùng tại miền Đông và Trung Tây nước Mỹ.

Báo cáo cho biết nếu không có nhu cầu từ các trung tâm dữ liệu hiện hữu và các dự án dự kiến triển khai, doanh thu thị trường của các nhà phát điện sẽ không tăng mạnh trong ba kỳ đấu giá công suất từ giai đoạn 2025-2026 đến 2027-2028. Theo báo cáo, phần chi phí tăng thêm do nhu cầu điện từ trung tâm dữ liệu cuối cùng có thể được phân bổ cho toàn bộ người dùng điện trong khu vực PJM.

Vấn đề nằm ở mức độ những khoản chi này được chuyển sang nhóm khách hàng sinh hoạt. Cơ quan quản lý giá điện thường phân bổ nhiều cấu phần chi phí cho các nhóm hộ gia đình, thương mại và công nghiệp, từ vốn đầu tư nhà máy điện, đường dây truyền tải, trạm biến áp đến nhiên liệu và nhân công. Cách tính phổ biến là nhóm khách hàng sử dụng 20% sản lượng điện sẽ gánh 20% chi phí liên quan, hoặc phân bổ theo số lượng khách hàng và mức tiêu thụ trong các khung giờ nhất định.

Với hạ tầng phục vụ riêng cho trung tâm dữ liệu, bên chịu chi phí thường dễ xác định hơn. Chẳng hạn, đường dây kết nối trực tiếp trung tâm dữ liệu với trạm biến áp lân cận thường được xem là chi phí do trung tâm dữ liệu chi trả. Tuy nhiên, khi phải mở rộng trạm biến áp hoặc bổ sung nguồn phát để đáp ứng nhu cầu của trung tâm dữ liệu, các hạng mục này cũng có thể phục vụ những nhóm khách hàng khác, từ đó làm phát sinh khả năng chi phí được chia cho toàn bộ người dùng.

Kury đặc biệt lưu ý đến hạn chế của tiêu chí phụ tải đỉnh trùng thời điểm. Đây là cách phân bổ chi phí dựa trên mức tiêu thụ điện tại thời điểm tổng phụ tải của toàn hệ thống lên cao nhất, trong khi trung tâm dữ liệu có thể tự động điều chỉnh khối lượng xử lý để hạ công suất đúng vào thời điểm đó.

Rủi ro đầu tư dài hạn cũng là một biến số lớn. Hạ tầng điện thường có vòng đời sử dụng dài, nhưng không phải mọi dự án trung tâm dữ liệu nằm trên kế hoạch đều sẽ được xây dựng. Ngay cả khi hoàn thành, nhu cầu điện thực tế cũng có thể thấp hơn dự báo hoặc thiết bị nhanh chóng trở nên lỗi thời do công nghệ thay đổi. Khi đó, phần chi phí mà công ty điện lực đã bỏ ra từ trước để đón đầu nhu cầu từ trung tâm dữ liệu có thể bị chuyển sang các nhóm khách hàng khác.

Ở chiều ngược lại, một số ý kiến cho rằng chưa thể kết luận trung tâm dữ liệu làm tăng giá điện sinh hoạt. Shawn Regan, nghiên cứu viên cao cấp tại Manhattan Institute, dẫn phân tích của Asa Wharton và các cộng sự tại Electric Power Research Institute cho giai đoạn 2015-2024. Nghiên cứu này sử dụng kế hoạch đường cao tốc liên bang từ năm 1947 như một biến số để ước tính khả năng đặt trung tâm dữ liệu theo từng bang, thay vì dựa trực tiếp vào giá điện hiện tại.

Theo phân tích trên, khi công suất điện dành cho trung tâm dữ liệu tăng gấp đôi, giá điện bán lẻ bình quân cho khu dân cư được ước tính giảm khoảng 3,5%. Tính theo mức tăng 160% của công suất điện dành cho trung tâm dữ liệu trong giai đoạn 2019-2024, giá điện sinh hoạt được cho là thấp hơn khoảng 6% so với kịch bản không có tăng trưởng trung tâm dữ liệu. Nhóm nghiên cứu cho rằng khi chi phí cố định của nhà máy điện, đường dây truyền tải và lưới phân phối được phân bổ trên mức tiêu thụ điện lớn hơn nhờ phần công suất hạ tầng sẵn có, chi phí bình quân trên mỗi kWh có thể giảm.

Tuy nhiên, kết quả này cũng đi kèm điều kiện. Nhóm nghiên cứu cảnh báo nếu nguồn cung điện trong tương lai bị siết lại, hiệu ứng kéo giảm giá có thể biến mất. Regan cũng cho rằng việc mở rộng trung tâm dữ liệu sẽ buộc hệ thống phải tăng đầu tư vào phát điện và truyền tải, và phần chi phí cho hạ tầng mới cần do chính các trung tâm dữ liệu chi trả.

Trên thực tế, việc điều chỉnh cơ chế giá đã bắt đầu. Tháng 7/2026, Ủy ban Tiện ích công Oregon đã phê duyệt đề án cải cách giá điện của Portland General Electric. Theo đó, giá điện đối với nhóm khách hàng tiêu thụ lớn như trung tâm dữ liệu tăng bình quân 29,7%, trong khi giá điện sinh hoạt giảm bình quân 1,3%. Việc thiết lập biểu giá riêng cho nhóm tiêu thụ lớn nhằm hạn chế tình trạng chi phí mở rộng trung tâm dữ liệu bị chuyển sang hộ gia đình.

Nhìn chung, tranh cãi lần này cho thấy việc trung tâm dữ liệu có làm tăng giá điện hay không phụ thuộc phần lớn vào cơ chế phân bổ chi phí, hơn là chỉ vào mức tăng của nhu cầu điện.