Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) vừa công bố hướng dẫn cập nhật về phòng ngừa sa sút trí tuệ, trong đó cho rằng tới 45% trường hợp trên toàn cầu có thể được ngăn ngừa hoặc làm chậm tiến triển. Tài liệu mới chia các khuyến nghị thành 4 nhóm chính, gồm lối sống lành mạnh, kiểm soát bệnh nền, giảm rủi ro từ môi trường và can thiệp đa yếu tố cá thể hóa.

Theo Medical News Today ngày 17/7 (giờ địa phương), đây là phiên bản thứ hai của bộ hướng dẫn, được xây dựng trên cơ sở cập nhật các khuyến nghị lần đầu ban hành năm 2019. WHO cho biết tài liệu đưa ra những đề xuất dựa trên bằng chứng nhằm giảm nguy cơ suy giảm nhận thức và sa sút trí tuệ.

WHO cho biết hiện có hơn 57 triệu người trên thế giới sống chung với sa sút trí tuệ, trong khi gánh nặng bệnh tật đang tăng nhanh tại các quốc gia thu nhập thấp và trung bình.

Trong nhóm lối sống lành mạnh, WHO khuyến nghị duy trì các hoạt động kích thích nhận thức, tăng giao tiếp xã hội, tập luyện thể chất, hạn chế rượu bia, bỏ thuốc lá và áp dụng chế độ ăn cân bằng. Tổ chức này nhấn mạnh những hoạt động như đọc sách, chơi nhạc cụ hay board game có thể hỗ trợ duy trì chức năng nhận thức. WHO cũng cho rằng giao tiếp xã hội có lợi cả với người lớn có nhận thức bình thường lẫn người bị suy giảm nhận thức nhẹ.

Theo WHO, khoảng 1/4 người cao tuổi cảm thấy bị cô lập về mặt xã hội, và việc giảm tình trạng cô đơn có thể giúp phòng ngừa khoảng 5% trường hợp sa sút trí tuệ.

Tập luyện thể chất tiếp tục là một trong những khuyến nghị trọng tâm trong bản cập nhật lần này. WHO cho biết thời gian duy trì vận động càng dài và cường độ tập luyện càng cao thì hiệu quả giảm nguy cơ Alzheimer, suy giảm nhận thức và sa sút trí tuệ nói chung càng rõ rệt. Tổ chức này cũng khuyến nghị các biện pháp giúp giảm hoặc cai rượu, đồng thời lưu ý việc kiêng rượu trong 6-12 tháng có thể liên quan đến cải thiện nhận thức.

Về dinh dưỡng, WHO không khuyến nghị bổ sung vitamin B, vitamin E, omega-3 hay các chế phẩm đa vitamin - khoáng chất đối với người không thiếu hụt dinh dưỡng, do bằng chứng hiện chưa đủ rõ ràng và có thể phát sinh tác dụng phụ ngoài dự kiến. Thay vào đó, cơ quan này khuyến nghị duy trì chế độ ăn cân bằng, bảo đảm đầy đủ các dưỡng chất thiết yếu.

Ở nhóm kiểm soát bệnh nền, WHO đặc biệt lưu ý đến béo phì, đái tháo đường type 2, tăng huyết áp, rối loạn lipid máu và suy giảm thính lực. Theo tổ chức này, suy giảm thính lực xảy ra ở khoảng 1/5 người trưởng thành; nếu được phòng ngừa hoặc kiểm soát tốt, yếu tố này có thể giúp giảm khoảng 7% số ca sa sút trí tuệ trên toàn cầu. WHO cũng dẫn các nghiên cứu quan sát cho thấy việc sử dụng máy trợ thính có thể liên quan đến nguy cơ sa sút trí tuệ thấp hơn.

Trong bản cập nhật mới, ô nhiễm không khí lần đầu được đưa vào danh sách yếu tố rủi ro. WHO cho biết việc giảm phơi nhiễm với ô nhiễm không khí ngoài trời, bao gồm bụi mịn PM2.5, cũng như ô nhiễm không khí trong nhà, có thể góp phần làm giảm nguy cơ suy giảm nhận thức và sa sút trí tuệ.

Ở chiều ngược lại, WHO cho rằng bằng chứng hiện chưa đủ mạnh để khẳng định mối liên hệ giữa sa sút trí tuệ, suy giảm nhận thức với các yếu tố như trầm cảm, đột quỵ, chấn thương sọ não, suy giảm thị lực, thiếu ngủ mạn tính và HIV.

WHO cũng lần đầu khuyến nghị áp dụng can thiệp đa yếu tố cá thể hóa, tức quản lý đồng thời nhiều yếu tố rủi ro dựa trên đặc điểm của từng cá nhân hoặc từng nhóm. Cách tiếp cận này hướng đến phòng ngừa tổng thể, thay vì chỉ tập trung vào một yếu tố nguy cơ đơn lẻ.