Liên minh châu Âu (EU) đang tiến tới áp dụng bắt buộc cơ chế “hộ chiếu pin số”, đặt chuỗi cung ứng pin trước sức ép lớn về dữ liệu phát thải. Trong khi các nhà sản xuất cell quy mô lớn đã bắt đầu xây dựng hệ thống ứng phó, nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ trong khâu cung ứng vật liệu vẫn thiếu hạ tầng CNTT, nhân lực chuyên môn và năng lực đo lường carbon. Điều này làm dấy lên lo ngại quy định mới có thể trở thành rào cản gia nhập thị trường, đồng thời làm suy giảm sức cạnh tranh của các nhà cung ứng.

Hộ chiếu pin là cơ chế gắn mã định danh số, thường dưới dạng QR, cho từng bộ pin, qua đó lưu trữ thông tin về toàn bộ vòng đời sản phẩm, từ khai thác nguyên liệu, sản xuất, sử dụng đến tái chế. Khi quét mã, người tiêu dùng và doanh nghiệp có thể kiểm tra nhà sản xuất, xuất xứ, dấu chân carbon, tỷ lệ vật liệu tái chế và việc pin có chứa chất độc hại hay không.

EU triển khai cơ chế này nhằm thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và hướng tới mục tiêu trung hòa carbon vào năm 2050. Từ năm 2027, pin xe điện và pin công nghiệp có dung lượng trên 2 kWh lưu hành tại EU sẽ phải gắn hộ chiếu pin số. Nếu không đáp ứng yêu cầu này, sản phẩm sẽ không được phép bán tại thị trường châu Âu. Về dài hạn, EU cũng dự kiến mở rộng mô hình “hộ chiếu sản phẩm số” sang nhiều nhóm hàng hóa khác, với pin là lĩnh vực được triển khai trước.

Điểm nghẽn nằm ở chỗ dữ liệu phát thải carbon, thành phần cốt lõi của hộ chiếu pin, không thể hoàn thiện chỉ dựa trên thông tin từ nhà sản xuất cell. Phần lớn dữ liệu phục vụ đánh giá vòng đời sản phẩm (LCA) phải được thu thập từ các nhà cung ứng, trong khi trách nhiệm khai báo và xác minh toàn chuỗi lại thuộc về nhà sản xuất. Điều đó đồng nghĩa dữ liệu quy trình từ các nhà cung ứng cấp 1, 2, 3 như vật liệu catốt, anốt hay lá đồng phải được ghi nhận chính xác thì mới có thể hoàn thiện một bộ hộ chiếu đầy đủ.

Tổ chức nghiên cứu CEPS của EU cũng cho rằng khả năng đạt mục tiêu của hộ chiếu pin phụ thuộc vào việc thu thập được dữ liệu đáng tin cậy từ từng mắt xích trong chuỗi cung ứng. Theo CEPS, rủi ro lớn nhất nằm ở việc các doanh nghiệp ở thượng nguồn có thể ghi chép và báo cáo chính xác dữ liệu dấu chân carbon hay không.

Theo LG Energy Solution, 64% lượng phát thải phát sinh ở giai đoạn trước sản xuất, trong khi 36% đến từ khâu sản xuất. Con số này cho thấy phần lớn phát thải nằm ở hoạt động mua sắm nguyên liệu và quản trị nhà cung ứng.

Năng lực dữ liệu hạn chế ở nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ đang làm dấy lên lo ngại khoảng cách giữa doanh nghiệp lớn và nhỏ sẽ tiếp tục nới rộng.

Ba hãng pin lớn đã triển khai các phương án ứng phó khác nhau. Samsung SDI ký hợp đồng với Glassdome, một doanh nghiệp nền tảng dữ liệu, để xây dựng hệ thống tính toán dữ liệu carbon cho toàn bộ quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn quốc tế ISO 14067. LG Energy Solution công bố chương trình thí điểm hệ thống hộ chiếu pin và dự kiến phát triển, vận hành hệ thống quản trị nội bộ. Trong khi đó, SK On sử dụng nền tảng do các đơn vị CNTT trong tập đoàn như SK AX cung cấp.

Trái với các tập đoàn lớn đã thành lập bộ phận ESG chuyên trách từ 2-3 năm trước, nhiều doanh nghiệp nhỏ vẫn thiếu hiểu biết về phương pháp tính toán, nhân lực chuyên môn và ngân sách triển khai. Trung tâm Hỗ trợ Sản xuất Sạch Quốc gia thuộc Viện Nghiên cứu Công nghệ Sản xuất Hàn Quốc đánh giá rằng dù ngành chế tạo phụ thuộc lớn vào xuất khẩu đang chịu áp lực ngày càng lớn từ các quy định môi trường, phần lớn doanh nghiệp vừa, nhỏ và tầm trung vẫn chưa có đủ năng lực ứng phó thực chất, từ đo lường phát thải, xây dựng chiến lược đến nộp dữ liệu.

Vì vậy, nhiều ý kiến cho rằng từng doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ, khó có thể tự gánh toàn bộ khối dữ liệu khổng lồ của chuỗi cung ứng. Viện Xúc tiến Công nghệ Công nghiệp Hàn Quốc (KIAT) nhấn mạnh cần xây dựng nền tảng và hạ tầng chia sẻ dữ liệu ở cấp quốc gia để giảm gánh nặng cho doanh nghiệp. Một đại diện trong ngành nhận định khoảng cách giữa các tập đoàn có đủ nguồn lực và các nhà cung ứng nhỏ không đủ khả năng đáp ứng quy định có thể sẽ ngày càng lớn.