Trung Quốc đang đưa ngành robot trở thành trụ cột trong chiến lược trí tuệ nhân tạo mới, qua đó mở rộng cuộc đua AI từ phần mềm và mô hình sang phần cứng, đặc biệt là humanoid và robot công nghiệp.

Theo Cryptopolitan ngày 14/7, trong khi Mỹ tập trung duy trì lợi thế ở các mô hình AI tiên tiến và chất bán dẫn, Trung Quốc lại tăng tốc rót chính sách và vốn vào toàn bộ hệ sinh thái robot.

Nước này dự kiến công bố loạt công nghệ robot thế hệ mới tại Hội nghị Trí tuệ nhân tạo Thế giới (WAIC) 2026, khai mạc ngày 17/7. Sự kiện được xem là nơi thể hiện rõ việc chiến lược AI của Trung Quốc đang vượt ra ngoài AI tạo sinh để chuyển mạnh sang lĩnh vực robot.

Tại WAIC 2026, các doanh nghiệp Trung Quốc sẽ giới thiệu nhiều mẫu humanoid và robot công nghiệp. Swancor Advanced Materials dự kiến ra mắt robot Quester1, có thể chuyển đổi giữa bánh xe, hai chân và bốn chân trên cùng một nền tảng.

Trước đó, Unitree đã giới thiệu mecha có người lái cỡ lớn GD01 hồi tháng 5. LimX Dynamics cũng từng công bố humanoid mô-đun TRON 2, có thể linh hoạt chuyển đổi giữa hai tay, hai chân và bánh xe.

Hỗ trợ từ chính phủ cũng đang tăng lên. George Chowdhury, nhà phân tích robot tại ABI Research, dự báo Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 của Trung Quốc có thể bao gồm gói trợ cấp khoảng 300 tỷ USD nhằm thúc đẩy AI và ngành robot.

Dòng vốn tư nhân cũng tăng nhanh. Gần đây, Ant Group đã dẫn dắt thương vụ huy động 73,58 triệu USD cho startup humanoid Xeross.

Đây là thương vụ lớn thứ 12 trong lĩnh vực humanoid tính từ đầu năm. Hiện Trung Quốc có hơn 150 startup humanoid đang hoạt động; trong năm ngoái, Agibot và Unitree được xem là hai doanh nghiệp dẫn đầu về lượng xuất xưởng.

Trung Quốc đồng thời cho thấy ưu thế rõ rệt về quy mô sản xuất. Theo ước tính của Chowdhury, trong khoảng 19.000 robot humanoid được xuất xưởng trên toàn cầu năm ngoái, có tới 97% được sản xuất tại Trung Quốc.

Ông cho rằng lợi thế này đến từ môi trường quản lý tương đối cởi mở, cho phép Trung Quốc nhanh chóng đưa humanoid vào khu giải trí và không gian công cộng để mở rộng thị trường.

Jan Liphardt, nhà sáng lập OpenMind, nhận định năng lực cạnh tranh của Trung Quốc không xuất hiện trong thời gian ngắn. Theo ông, hiểu biết tích lũy từ ngành xe điện — từ cảm biến, chất bán dẫn, pin, công nghệ sạc đến sản xuất — đã tạo nền tảng cho lợi thế của nước này trong ngành robot.

Theo Liên đoàn Robot Quốc tế (IFR), Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 sẽ đưa robot vào vị trí trung tâm trong chính sách công nghiệp giai đoạn 2026-2030, đồng thời định hướng nghiên cứu AI theo hướng thực tiễn hơn.

Hiện Trung Quốc là quốc gia sở hữu số lượng robot công nghiệp lớn nhất thế giới, với khoảng 2 triệu thiết bị đang vận hành, tương đương khoảng 4,5 lần Nhật Bản.

Nước này cũng chiếm 54% số robot công nghiệp mới được lắp đặt trên toàn cầu trong thời gian gần đây.

Dù vậy, một số ý kiến cho rằng khoảng cách giữa trình diễn công nghệ và ứng dụng công nghiệp thực tế vẫn còn lớn. IFR đánh giá phần lớn các màn trình diễn humanoid như nhảy múa hay chạy marathon chủ yếu mang tính quảng bá, trong khi việc triển khai trong nhà máy vẫn mới dừng ở quy mô thử nghiệm.

Viện Nghiên cứu Trung Quốc Mercator cũng cho rằng humanoid của Trung Quốc vẫn bị hạn chế ở khả năng thao tác chính xác và kỹ năng vận hành bằng tay, đồng thời còn phụ thuộc đáng kể vào chip AI của Nvidia và phần mềm nước ngoài.

Theo tổ chức này, để có thể thương mại hóa rộng rãi, giá bán hiện nay cần giảm ít nhất một nửa.

Những hạn chế đó không phải chỉ riêng Trung Quốc gặp phải. Robert Ambrose, cựu lãnh đạo phụ trách robot tại NASA, đánh giá Mỹ đã đạt một số kết quả trong phát triển robot chuyên dụng, nhưng humanoid đa năng vẫn chỉ ở giai đoạn đầu.

Nghiên cứu của Đại học Stanford cho thấy robot có thể đạt hiệu suất gần 90% trong môi trường được kiểm soát, nhưng tỷ lệ thành công khi làm việc nhà trong điều kiện thực tế chỉ ở mức 12%. Humanoid Figure 02 của Figure AI cũng đã di chuyển hơn 90.000 linh kiện trong 1.250 giờ tại nhà máy BMW, song công việc vẫn chỉ giới hạn trong một công đoạn.

Dù vậy, hiệu năng phần cứng vẫn đang cải thiện. Một nhóm nghiên cứu tại Mỹ gần đây đã sử dụng humanoid G1 của Unitree để thực hiện thành công ca cắt túi mật nội soi trên lợn sống; kết quả đã được công bố trên tạp chí Nature.

Nhóm tác giả cho biết đây là ca đầu tiên một humanoid hoàn thành toàn bộ quy trình phẫu thuật xâm lấn tối thiểu trên động vật sống.

Trong khi đó, cạnh tranh AI giữa Mỹ và Trung Quốc tiếp tục nóng lên. Mỹ đang siết xuất khẩu chip AI tiên tiến, còn Trung Quốc cũng bắt đầu hạn chế việc sử dụng các mô hình AI nước ngoài.

Trong bối cảnh cuộc đua quanh AI tạo sinh và chất bán dẫn vẫn tiếp diễn, chiến lược đưa robot thành động lực tăng trưởng mới của Trung Quốc đang được giới quan sát theo dõi sát, đặc biệt ở khả năng chuyển hóa ưu thế chính sách thành năng lực cạnh tranh công nghiệp thực tế.