OpenAI và Google bị cho là đã cung cấp dịch vụ trí tuệ nhân tạo cho các pháp nhân ở nước ngoài của những doanh nghiệp Trung Quốc nằm trong danh sách giám sát của Bộ Quốc phòng Mỹ. Các thực thể này gồm những công ty đăng ký tại Singapore và có liên hệ với Alibaba, Baidu và Tencent Holdings.

Theo Cryptopolitan ngày 10/7 (giờ địa phương), lỗ hổng nằm ở chỗ chính sách kiểm soát AI của Mỹ với Trung Quốc hiện chủ yếu tập trung vào xuất khẩu chất bán dẫn, trong khi việc cung cấp các mô hình AI hoàn chỉnh dưới dạng dịch vụ trực tuyến vẫn chưa được siết tương xứng. Washington đã hạn chế các lô chip hiệu năng cao cần cho phát triển hệ thống AI tiên tiến, nhưng chưa thiết lập được cơ chế bao quát để chặn dịch vụ khi mô hình được cung cấp qua Internet.

Vì vậy, dù công ty mẹ nằm trong diện giám sát của Bộ Quốc phòng Mỹ, các doanh nghiệp này vẫn có thể tiếp cận mô hình AI của Mỹ thông qua pháp nhân đăng ký tại những thị trường được phép như Singapore hoặc Hong Kong.

Danh sách Mục 1260H của Bộ Quốc phòng Mỹ được sử dụng để xác định các doanh nghiệp Trung Quốc có khả năng hỗ trợ Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc. Tuy nhiên, việc xuất hiện trong danh sách này không đồng nghĩa với lệnh cấm tuyệt đối đối với mọi phần mềm cao cấp của Mỹ.

Theo báo cáo, Mỹ đã áp đặt hạn chế đối với một số sản phẩm phần mềm như GPT-5.6 của OpenAI, cùng Mythos và Fable của Anthropic. Dù vậy, Washington vẫn chưa có quy định chung đủ sức ngăn toàn diện việc doanh nghiệp Trung Quốc sử dụng các dịch vụ AI trực tuyến của Mỹ.

Tháng trước, OpenAI đã chặn quyền truy cập của một số người dùng API có liên hệ với Alibaba. Trong tuần này, công ty xác nhận đã đình chỉ các tài khoản liên quan, đồng thời cho biết đã phát hiện dấu hiệu hoạt động có thể vi phạm quy định của hãng.

Hành vi được đề cập là “distillation” - tức thu thập số lượng lớn phản hồi từ một hệ thống AI để cải thiện hiệu năng của một mô hình khác.

OpenAI cho biết đã báo cáo các hoạt động liên quan cho cơ quan chức năng Mỹ. Công ty cũng giải thích rằng dịch vụ của họ không được cung cấp tại Trung Quốc đại lục, nhưng vẫn phục vụ một số doanh nghiệp do công dân Trung Quốc sở hữu tại các quốc gia khác, nơi hãng có thể giám sát và thực thi các biện pháp an toàn.

Theo OpenAI, việc cho phép hay chặn truy cập không nên chỉ dựa trên quốc tịch. Công ty cho biết khách hàng có thể hoạt động tại những quốc gia mà hãng đủ khả năng áp dụng biện pháp an toàn và theo dõi hành vi distillation.

Vụ việc phản ánh thực tế trên thị trường AI hiện nay: trong khi các công ty Mỹ tìm cách ngăn công nghệ chảy vào Trung Quốc, doanh nghiệp Trung Quốc vẫn tiếp tục tìm đường tận dụng các mô hình của Mỹ. Tại Thung lũng Silicon, các mô hình do Trung Quốc phát triển như DeepSeek và MoonshotAI đang được sử dụng ngày càng nhiều cho các tác vụ phổ thông nhờ chi phí thấp, đồng thời trở thành lựa chọn thay thế cho dịch vụ của OpenAI và Anthropic.

Một số doanh nghiệp được cho là đang vận hành song song cả mô hình Trung Quốc lẫn mô hình Mỹ, tùy theo từng tác vụ.

Ở chiều ngược lại, ngay trong nội bộ Trung Quốc cũng đang xuất hiện thay đổi trong cách nhìn về mức độ công khai công nghệ AI. Trước đây, nước này xem việc phổ biến mô hình AI ra nước ngoài là công cụ để mở rộng ảnh hưởng toàn cầu và đã phát hành nhiều mô hình theo dạng mã nguồn mở.

Tuy nhiên gần đây, các cuộc thảo luận về việc tăng cường bảo vệ thành quả nghiên cứu và công nghệ AI cốt lõi đang được thúc đẩy. Nguyên nhân là lo ngại chính phủ đối địch, tổ chức tội phạm hoặc các lực lượng thù địch có thể tiếp cận công nghệ quan trọng và khai thác theo hướng gây bất lợi cho Trung Quốc.

Các công ty AI phương Tây cũng đã lên tiếng về nguy cơ rò rỉ công nghệ từ phía Trung Quốc. Anthropic cho rằng DeepSeek, MoonshotAI và MiniMax đã tìm cách thực hiện hoạt động distillation nhằm vào sản phẩm của hãng.

Trong thư gửi Quốc hội Mỹ hồi tháng trước, Anthropic cho biết Alibaba đã tạo 25.000 tài khoản giả để tương tác với Claude hơn 28,8 triệu lần, đồng thời khẳng định hành vi này vi phạm điều khoản dịch vụ.

Vụ việc một lần nữa cho thấy khoảng trống trong cơ chế kiểm soát AI của Mỹ đối với Trung Quốc, đặc biệt ở ranh giới giữa chip và dịch vụ AI trên nền tảng đám mây. Tranh luận sắp tới nhiều khả năng sẽ tập trung vào việc Washington có siết thêm các kênh tiếp cận thông qua pháp nhân ở nước ngoài hay không, cũng như cách các công ty AI Mỹ cân bằng giữa kiểm soát theo quốc gia và hoạt động cung cấp dịch vụ thương mại.