Nhiều doanh nghiệp đang gặp khó trong việc kiểm soát chi phí khi mở rộng ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), trong bối cảnh mô hình tính phí của các nhà cung cấp ngày càng phức tạp và trách nhiệm vận hành trong nội bộ vẫn chưa được phân định rõ.

Theo TechRadar ngày 9/7/2026, khảo sát của KPMG cho thấy 29% lãnh đạo doanh nghiệp thừa nhận họ gặp khó trong việc hiểu vì sao chi phí vận hành AI trong tổ chức ngày càng tăng.

Khảo sát được thực hiện với 2.145 lãnh đạo cấp cao tại 20 quốc gia. Kết quả cho thấy khi AI được triển khai trên quy mô toàn doanh nghiệp, nhiều tổ chức không chỉ khó nắm chi phí vận hành mà còn lúng túng trong việc đánh giá hiệu quả kinh tế của các khoản đầu tư này. Với AI agent, tỷ lệ lớn doanh nghiệp cũng xem việc thiếu minh bạch về chi phí và hiệu quả đầu tư là một trong những thách thức lớn nhất.

Xu hướng này xuất hiện trong bối cảnh các công ty AI lớn như Anthropic và OpenAI gần đây đã chuyển một số dịch vụ từ mô hình thuê bao cố định sang tính phí theo mức sử dụng. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp vẫn chưa có đủ năng lực để dự báo, theo dõi và kiểm soát chi tiêu liên quan đến AI.

Áp lực chi phí cũng đi kèm bài toán trách nhiệm vận hành. Nhiều lãnh đạo cho biết họ vẫn chưa xác định rõ ai sẽ chịu trách nhiệm khi mô hình AI tạo ra ảo giác hoặc phát sinh lỗi. Theo KPMG, yếu tố con người vẫn đóng vai trò then chốt, nhưng hiệu quả quản trị cuối cùng lại phụ thuộc vào cách doanh nghiệp vận hành hằng ngày.

Ở cấp độ triển khai, không ít tổ chức vẫn chưa đưa đầy đủ các nguyên tắc này vào quy trình nội bộ, từ tiêu chí can thiệp, quyền sở hữu chi phí, cơ chế rà soát đầu ra cho tới phương án ứng phó sự cố. KPMG cho rằng doanh nghiệp cần xác định rõ khi nào nhân viên được phép can thiệp, ai chịu trách nhiệm với chi phí AI, đầu ra AI được thẩm định theo cách nào và phải xử lý ra sao khi hệ thống gặp trục trặc. Dù nhiều tổ chức cho biết đã có những công cụ quản trị cơ bản, số đơn vị thực sự vận hành đầy đủ các cơ chế này vẫn không nhiều.

Khi chi phí tăng vượt kỳ vọng, doanh nghiệp cũng bắt đầu điều chỉnh chiến lược. Khảo sát ghi nhận gần một nửa số tổ chức đã điều chỉnh lại lộ trình triển khai AI hoặc tiết chế tốc độ thực hiện. Theo KPMG, điều này không đồng nghĩa niềm tin vào AI suy giảm, mà phản ánh xu hướng doanh nghiệp sàng lọc chặt chẽ hơn những lĩnh vực thực sự tạo ra giá trị.

KPMG cũng cho rằng khoảng cách giữa các doanh nghiệp đang ngày càng nới rộng, nhất là ở năng lực lãnh đạo có trách nhiệm và khả năng kiểm soát đầu tư. Steve Chase, lãnh đạo toàn cầu phụ trách AI và đổi mới số tại KPMG International, cho biết sự khác biệt đang thể hiện rất rõ giữa những tổ chức có cơ chế phân định trách nhiệm rõ ràng ở cấp cao nhất và những tổ chức không có. Theo ông, nhóm doanh nghiệp này thường đạt mức độ tin cậy cao hơn, tạo ra giá trị rõ ràng hơn và có hiệu quả đầu tư tốt hơn.

Khi AI được ứng dụng ngày càng rộng, thách thức trọng tâm của doanh nghiệp cũng chuyển từ câu hỏi “có nên áp dụng hay không” sang bài toán dự báo chi phí, phân định trách nhiệm vận hành và ưu tiên vốn đầu tư. Theo đó, yếu tố tạo khác biệt có thể không nằm ở quy mô triển khai AI, mà ở năng lực kiểm soát hiệu quả đầu tư và vận hành đến đâu.