Khi làn sóng đầu tư vào robot hình người tiếp tục nóng lên, một bộ phận nhà đầu tư lớn tại Silicon Valley lại tỏ ra thận trọng và chuyển hướng sang robot chuyên dụng. Theo họ, trong môi trường nhà máy, logistics hay gia đình, những thiết kế tối ưu cho từng tác vụ thường hiệu quả hơn mô hình robot hình người.

Business Insider ngày 7/7 dẫn ý kiến từ một số quỹ đầu tư mạo hiểm cho rằng robot hình người thường được quảng bá là có thể đảm nhiệm nhiều công việc khác nhau. Tuy nhiên, ở các môi trường vận hành thực tế, robot được thiết kế đúng theo nhu cầu cụ thể mới là phương án hiệu quả hơn.

Tranh luận lớn nhất nằm ở câu hỏi: khi thế giới được xây dựng cho con người sử dụng, robot có nhất thiết phải mang hình dáng con người hay không. Ajay Agarwal, đối tác của Bain Capital Ventures, nhận định robot hình người có thể tạo hiệu ứng trình diễn nhiều hơn giá trị ứng dụng thực tế, thậm chí đôi khi chỉ giống một màn biểu diễn kỹ thuật. Ông cũng lưu ý rằng thiết kế dồn khối pin và tải trọng lớn lên phần thân trên buộc robot phải dùng hai chân để giữ thăng bằng, từ đó làm tăng mức tiêu thụ điện năng và rủi ro té ngã.

Ajay Agarwal đồng thời đặt câu hỏi về hiệu quả di chuyển. Theo ông, con người dùng ôtô và máy bay vì bánh xe và cánh có hiệu suất cao hơn đi bộ. Từ góc nhìn đó, một số nhà đầu tư đang rút bớt sự quan tâm khỏi robot hình người để chuyển sang robot bánh xe đa dụng hoặc các hệ thống tự động hóa công nghiệp.

Dòng vốn vì thế bắt đầu phân hóa rõ hơn. Tháng trước, Khosla Ventures và cựu CEO Google Eric Schmidt đã rót vốn vào GenesisAI, startup giới thiệu robot đa dụng dạng bánh xe, không có đầu và chân. Bain Capital Ventures cùng Conviction của Sarah Guo đầu tư vào Sunday Robotics, công ty phát triển robot bánh xe cho gia đình. Trong khi đó, Green Oaks, công ty đầu tư internet và công nghệ do Neil Mehta sáng lập, đã rót vốn vào The Bot Company của cựu CEO Cruise Kyle Vogt.

Eclipse, quỹ chuyên đầu tư cho môi trường công nghiệp, cũng giữ khoảng cách với robot hình người. Jiten Behl, đối tác của Eclipse và từng làm việc tại Rivian, cho biết phần lớn công việc trong sản xuất không đòi hỏi robot phải đi bằng hai chân hay đứng thẳng như con người. Theo ông, cách tiếp cận hợp lý hơn là chọn cấu hình robot phù hợp với mục đích sử dụng, thay vì ép mọi bài toán vào một thiết kế trung tính như robot hình người.

Nhà đầu tư Ghazwa Khalatbari cũng có quan điểm tương tự. Sau khi xem một video trình diễn robot hình người, ông nhận xét robot này “xếp bát đĩa vào máy rửa chén còn chậm hơn bà tôi”. Ông tham gia vào nghiên cứu phê phán cái gọi là “ngụy biện robot hình người” - quan niệm cho rằng robot làm việc trong không gian của con người thì bắt buộc phải giống con người. Cùng với Deena Shakir của Lux, ông lập luận rằng thân robot nên được thiết kế xoay quanh công việc cần thực hiện.

Dù vậy, phe ủng hộ robot hình người vẫn đưa ra nhiều lập luận phản biện. Nếu thành công, robot hình người có thể nhắm tới “nền kinh tế vật lý” quy mô rất lớn, bao trùm sản xuất, logistics, dịch vụ và cả gia đình. Jonathan Hurst, đồng sáng lập Agility Robotics, cho rằng trong tương lai lao động con người có thể trở thành một lựa chọn thay vì mặc định, còn robot hình người sẽ đóng vai trò như những cộng sự bền bỉ, giúp mở rộng năng lực hoạt động của con người.

Trên thị trường, dòng vốn dành cho robot hình người vẫn tăng rất nhanh. Theo PitchBook, tổng số vốn mà các công ty robot hình người huy động trong năm ngoái đã vượt 6 tỷ USD, tăng hơn 300% so với năm 2024. Morgan Stanley dự báo quy mô thị trường này có thể đạt 5.000 tỷ USD vào năm 2050, với số lượng triển khai lên tới 1 tỷ robot.

Các doanh nghiệp cũng đang tăng tốc thương mại hóa. Boston Dynamics, thuộc Hyundai Motor Group, đặt mục tiêu đưa Atlas vào nhà máy từ năm 2028. Agility Robotics đã triển khai robot hình người Digit tại 9 cơ sở của các khách hàng như Amazon, Toyota và GXO, đồng thời nhận các đơn hàng nhiều năm trị giá hơn 300 triệu USD cho thế hệ Digit tiếp theo. Figure AI dự kiến bắt đầu triển khai robot tại các trung tâm logistics và phân phối ngay trong năm nay, còn 1X lên kế hoạch xuất xưởng hơn 10.000 robot hình người dùng trong gia đình trước cuối năm.

Một biến số khác đến từ Trung Quốc. Chính phủ nước này đã khởi động chương trình huấn luyện quy mô toàn quốc nhằm hỗ trợ thương mại hóa robot hình người, đồng thời yêu cầu chính quyền địa phương và doanh nghiệp nhà nước đẩy nhanh quá trình kiểm chứng công nghệ trong môi trường sản xuất và dịch vụ. Theo Omdia, các công ty Trung Quốc như Unitree và UBTECH chiếm khoảng 90% tổng lượng robot hình người xuất xưởng trong năm ngoái. Unitree hiện chuẩn bị IPO với mục tiêu định giá tối đa 7 tỷ USD.

Xét cho cùng, yếu tố quyết định vẫn là tính hữu dụng chứ không phải hình dáng giống người. Ngay cả Jonathan Hurst, người ủng hộ robot hình người, cũng tách bạch với cách tiếp cận mô phỏng con người một cách máy móc. Ông cho rằng một số startup chỉ tạo ra những cỗ máy “trông giống người nhưng thực chất chỉ là animatronics”. Dù vậy, ông vẫn tin rằng chừng nào nhu cầu robot trong không gian làm việc của con người còn tồn tại, robot hình người vẫn có thể xây dựng chỗ đứng riêng, ngay cả khi robot chuyên dụng ngày càng gia tăng.