Từ ngày 2/7, các ngân hàng tiết kiệm Hàn Quốc có tổng tài sản từ 700 tỷ won trở lên phải nộp và đưa vào áp dụng “sơ đồ trách nhiệm” - cơ chế xác định trước phạm vi công việc, nghĩa vụ quản trị và trách nhiệm kiểm soát nội bộ của từng lãnh đạo. Động thái này được xem là bước siết chặt quản trị nội bộ trong bối cảnh ngành liên tục đối mặt với rủi ro chất lượng tài sản và những lỗ hổng kiểm soát.

Theo giới tài chính ngày 2/7, việc áp dụng sơ đồ trách nhiệm nhằm không chỉ xử lý trách nhiệm sau khi xảy ra sự cố tài chính, mà còn làm rõ ngay từ đầu trách nhiệm của từng vị trí quản lý để nâng hiệu quả kiểm soát nội bộ.

Giới chức và thị trường kỳ vọng đây sẽ là bước nâng cấp đáng kể với hệ thống kiểm soát nội bộ của khối ngân hàng tiết kiệm. Thời gian qua, nhóm này liên tục bị giám sát khi đồng thời chịu áp lực từ nợ xấu liên quan đến tài trợ dự án bất động sản (PF), khâu thẩm định tín dụng, quản lý sau giải ngân, cùng các điểm yếu cố hữu về quản trị và kiểm soát nội bộ.

Khi trách nhiệm của từng lãnh đạo được phân định cụ thể hơn, yêu cầu chuyển từ mô hình kiểm soát nội bộ mang tính hình thức sang cơ chế quản trị thực chất cũng trở nên rõ ràng hơn.

Trước đó, FSS đã triển khai chương trình tư vấn sơ bộ về sơ đồ trách nhiệm cho các công ty tài chính chuyên cho vay quy mô lớn và 52 ngân hàng tiết kiệm. Nhóm thí điểm gồm 24 công ty tài chính chuyên cho vay có tổng tài sản từ 5 nghìn tỷ won trở lên và 33 ngân hàng tiết kiệm có tổng tài sản từ 700 tỷ won trở lên tính đến cuối năm tài chính gần nhất.

Trong số này, 22 công ty tài chính chuyên cho vay và 30 ngân hàng tiết kiệm đã tham gia, tương đương khoảng 91% số đơn vị thuộc diện mục tiêu.

Theo FSS, tỷ lệ tham gia trong đợt này cao hơn mức 29% ở giai đoạn thí điểm trước đó với ngân hàng và tập đoàn tài chính, đồng thời vượt mức 79% trong đợt thí điểm dành cho các công ty chứng khoán lớn và doanh nghiệp bảo hiểm. Điều này cho thấy thị trường nhìn chung đồng thuận với mục tiêu của chính sách.

Một số ý kiến trong ngành đánh giá tích cực hoạt động tư vấn sơ bộ vì giúp doanh nghiệp rà soát định hướng của cơ quan quản lý trên cơ sở điều kiện vận hành thực tế của từng đơn vị.

Tuy vậy, quá trình tư vấn cũng cho thấy một số điểm cần chỉnh sửa trong cách phân bổ trách nhiệm và cách lập hồ sơ. FSS lưu ý rằng việc dồn quá nhiều trách nhiệm vào một lãnh đạo có thể dẫn tới xung đột lợi ích hoặc vượt quá phạm vi chuyên môn, từ đó làm suy giảm hiệu quả thực chất của kiểm soát nội bộ.

Cơ quan này khuyến nghị doanh nghiệp phân bổ trách nhiệm dựa trên mức độ phù hợp giữa chuyên môn và nhiệm vụ, đồng thời cân nhắc khả năng phát sinh xung đột lợi ích.

Sau giai đoạn tư vấn, khối ngân hàng tiết kiệm đã chỉnh sửa và bổ sung một phần nội dung trong sơ đồ trách nhiệm. Một số đơn vị hợp nhất trách nhiệm của CEO, hệ thống lại các trách nhiệm dùng chung và bổ sung nội dung liên quan đến hoạt động tài chính đổi mới.

Một số nội dung khác cũng được điều chỉnh theo hướng tách bạch rõ hơn giữa việc ủy thác hoặc tái ủy thác công việc với hoạt động ủy thác xử lý thông tin.

Nhiều ngân hàng tiết kiệm đồng thời thuê đơn vị tư vấn bên ngoài để xây dựng sơ đồ trách nhiệm. Thông qua các hãng kiểm toán và hãng luật, các đơn vị này rà soát lại cách phân bổ trách nhiệm, phương thức thiết kế nghĩa vụ quản trị và mức độ thống nhất với quy định nội bộ.

Ở cấp toàn ngành, các doanh nghiệp đang tập trung xây dựng mô hình quản trị phù hợp với cơ cấu tổ chức của mình trên cơ sở một bộ tiêu chuẩn chung.

Giới trong ngành cho rằng việc nộp sơ đồ trách nhiệm đúng hạn sẽ không gặp trở ngại lớn. Phần lớn ngân hàng tiết kiệm thuộc diện áp dụng được dự kiến hoàn tất hồ sơ trong thời hạn, dù một số đơn vị có thể tiếp tục điều chỉnh câu chữ hoặc cách phân bổ trách nhiệm cho tới sát thời điểm nộp.

Với các ngân hàng tiết kiệm quy mô lớn, doanh nghiệp cho rằng nguy cơ tập trung quá nhiều trách nhiệm vào một lãnh đạo không quá nghiêm trọng. Nguyên nhân là ở các công ty có quy mô đủ lớn, việc phân công nhiệm vụ giữa các lãnh đạo thường đã được chia tách tương đối chi tiết, nên khả năng dồn việc quá mức cho một cá nhân là không cao.

Vì vậy, hiện các đơn vị này chưa tính đến phương án tái cơ cấu tổ chức hoặc thay đổi nhân sự cấp lãnh đạo chỉ để triển khai sơ đồ trách nhiệm.

Về hiệu quả chính sách, thị trường đồng thời nhắc tới cả kỳ vọng tích cực lẫn áp lực vận hành. Việc làm rõ trách nhiệm từ đầu được kỳ vọng sẽ giúp nâng chất lượng kiểm soát nội bộ và phòng ngừa sự cố tài chính, nhưng ở cấp thực thi, nhiều ý kiến lo ngại gánh nặng kiểm tra định kỳ việc thực hiện trách nhiệm và lưu trữ hồ sơ chứng minh sẽ tăng lên.

Nhân viên tuyến đầu cũng có thể phải định kỳ ghi nhận các đầu việc cần thực hiện theo sơ đồ trách nhiệm và lưu lại dấu vết chứng từ trên hệ thống. Điều này có thể làm tăng áp lực về hồ sơ, tài liệu và quản lý bằng chứng. Với ban điều hành và đội ngũ lãnh đạo, phạm vi trách nhiệm có thể mở rộng hơn; còn với nhân viên, áp lực kiểm tra định kỳ và chứng từ cũng tăng tương ứng.

Giới chuyên môn cho rằng yếu tố then chốt là không để sơ đồ trách nhiệm chỉ dừng lại ở một bộ tài liệu nộp cho cơ quan quản lý. Nếu doanh nghiệp chỉ liệt kê trách nhiệm của từng lãnh đạo trên giấy tờ, hiệu quả chính sách sẽ rất hạn chế.

Ngược lại, nếu mỗi lãnh đạo thực sự rà soát và quản trị rủi ro trong phạm vi phụ trách, chính sách này có thể trở thành cơ hội để nâng độ tin cậy của hệ thống kiểm soát nội bộ trong khối ngân hàng tiết kiệm.

Khi chính sách được mở rộng sang các ngân hàng tiết kiệm vừa và nhỏ có tổng tài sản dưới 700 tỷ won, yêu cầu quản trị gắn với trách nhiệm cá nhân được dự báo sẽ càng trở nên quan trọng hơn. Với các công ty tài chính chuyên cho vay vừa và nhỏ và ngân hàng tiết kiệm, hạn chót áp dụng sơ đồ trách nhiệm là ngày 2/7/2027.

So với doanh nghiệp lớn, nhóm đơn vị vừa và nhỏ có thể chịu áp lực chuẩn bị lớn hơn do thiếu lãnh đạo và nhân sự chuyên trách. Dù vậy, mục tiêu thu hẹp “điểm mù” trong kiểm soát nội bộ và làm rõ trách nhiệm vẫn được áp dụng như nhau.

Đáng chú ý, nhiều ngân hàng tiết kiệm quy mô nhỏ có đặc điểm lãnh đạo kiêm nhiệm nhiều vai trò hoặc khó bố trí riêng nhân sự chuyên trách kiểm soát nội bộ. Một phần nguyên nhân là không ít ngân hàng tiết kiệm vận hành theo mô hình chủ sở hữu không niêm yết, đồng thời duy trì cấu trúc CEO kiêm Chủ tịch HĐQT để tăng hiệu quả điều hành hội đồng.

Vì thế, khi chính sách được mở rộng, bài toán lớn sẽ là dung hòa giữa mô hình kiêm nhiệm và nguyên tắc phân bổ trách nhiệm theo khung hướng dẫn quản lý.

Thị trường cũng nêu nhu cầu tăng hỗ trợ ở cấp ngành, gồm bộ tiêu chuẩn, đào tạo và tư vấn. Để chính sách mới vận hành ổn định và tránh gây xáo trộn, không chỉ cần nỗ lực từ từng doanh nghiệp mà còn cần sự hỗ trợ và trao đổi thường xuyên từ cơ quan quản lý tài chính và hiệp hội trung ương.

Dù vậy, theo đánh giá của giới trong ngành, cốt lõi vẫn nằm ở việc từng công ty có thể gắn sơ đồ trách nhiệm vào hệ thống kiểm soát nội bộ đang vận hành trên thực tế hay không.

Một đại diện trong ngành nhận định việc triển khai sơ đồ trách nhiệm giúp thể hiện rõ trách nhiệm của từng vị trí ngay từ đầu, qua đó có thể tạo tác động tích cực rõ rệt trong việc nâng chất lượng kiểm soát nội bộ và ngăn ngừa sự cố tài chính. Tuy nhiên, người này cho rằng nên xem đây là một quá trình điều chỉnh dần năng lực quản trị rủi ro, thay vì một bước ngoặt diễn ra trong thời gian ngắn.

Một đại diện khác cho biết do cơ chế này cho phép quy trách nhiệm trực tiếp với lãnh đạo khi kiểm soát nội bộ yếu kém, quá trình thẩm định rủi ro có thể sẽ chặt chẽ hơn khi doanh nghiệp thúc đẩy hoạt động kinh doanh mới hoặc cung ứng vốn cho nhóm khách hàng trung bình đến dưới chuẩn tín dụng. Theo người này, việc ra quyết định có thể thận trọng hơn, nhưng toàn ngành vẫn đồng thuận với mục tiêu tăng cường kiểm soát nội bộ và cần cân bằng với chức năng cung ứng tài chính.

FSS cho biết sẽ tiếp tục thu thập ý kiến từ các doanh nghiệp đã áp dụng, kiểm tra tình hình vận hành và hướng dẫn xử lý các vướng mắc cũng như nội dung còn thiếu. Cơ quan này cũng dự kiến tìm giải pháp giảm gánh nặng cho doanh nghiệp trong phạm vi không làm suy giảm hiệu quả chính sách, đồng thời tăng trách nhiệm của lãnh đạo cấp cao.