ICCT cho biết Mỹ có thể giảm 108.400 ca tử vong sớm và 42.100 ca hen suyễn mới ở trẻ em vào năm 2050 nếu đẩy nhanh quá trình chuyển toàn bộ giao thông đường bộ sang xe không phát thải.

Theo Ars Technica ngày 30/6 (giờ địa phương), Hội đồng Quốc tế về Giao thông Sạch (ICCT) vừa công bố báo cáo đánh giá tác động sức khỏe của quá trình điện hóa giao thông đường bộ tại Mỹ. Báo cáo cho thấy lợi ích của xe không phát thải không chỉ nằm ở việc cắt giảm khí nhà kính, mà còn ở khả năng giảm đáng kể ô nhiễm không khí.

ICCT ước tính ô nhiễm không khí từ giao thông đường bộ hiện gây ra hơn 41.800 ca tử vong sớm mỗi năm tại Mỹ. Các chất ô nhiễm phát sinh từ khí thải phương tiện như oxit nitơ (NOx), carbon monoxide (CO), bụi mịn PM2.5 và hợp chất hữu cơ bay hơi (VOC) làm tăng nguy cơ hen suyễn, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), bệnh tim thiếu máu cục bộ, ung thư phổi và đột quỵ.

Nghiên cứu được thực hiện cùng FIA Foundation, thuộc Liên đoàn Ô tô Quốc tế (FIA). Nhóm nghiên cứu xây dựng dự báo phát thải đến năm 2050 cho toàn bộ lĩnh vực vận tải đường bộ, gồm xe con, xe tải nhẹ, xe tải hạng nặng, xe buýt, đầu kéo - rơ moóc, cùng xe hai và ba bánh.

Trong kịch bản cơ sở, nhóm nghiên cứu giả định các chính sách hiện hành tiếp tục được duy trì. Ở kịch bản so sánh, 100% phương tiện được giả định chuyển sang xe không phát thải vào năm 2045. Báo cáo cũng xem xét phương án điện hóa hoàn toàn xe con vào năm 2035 và xe thương mại hạng nặng vào năm 2040 tại một số khu vực.

Kết quả cho thấy tại Mỹ và các nước thu nhập cao, ngay cả khi chỉ duy trì chính sách hiện tại, phát thải NOx và bụi mịn vẫn sẽ giảm đáng kể. Trong khi đó, tại các nước thu nhập thấp, mức độ ô nhiễm có thể tăng hơn 50% do tốc độ thay thế phương tiện chậm và tiêu chuẩn phát thải yếu hơn. Tuy nhiên, nếu các chính sách điện hóa được đẩy mạnh, khoảng cách này giữa các quốc gia được dự báo sẽ thu hẹp đáng kể.

Báo cáo cũng cho thấy phần lớn tác động sức khỏe đến từ xe thương mại hạng nặng chạy diesel. Nhóm xe tải hạng nặng chỉ chiếm khoảng 5% tổng số phương tiện, nhưng tiêu thụ 36% năng lượng vận tải, đồng thời tạo ra 60% lượng phát thải NOx, 55% PM2.5 và 65% sulfur dioxide. Trong khi đó, xe hai và ba bánh chỉ chiếm 4% mức tiêu thụ năng lượng nhưng lại phát thải 14% PM2.5, 19% VOC và 12% CO.

ICCT ước tính trong năm ngoái, ô nhiễm không khí từ giao thông trên toàn cầu đã gây ra khoảng 700.000 ca tử vong sớm và khoảng 250.000 ca hen suyễn mới ở trẻ em. Trung Quốc là nước ghi nhận số ca tử vong sớm cao nhất, còn Mỹ có số ca hen suyễn mới ở trẻ em cao nhất, khoảng 23.100 trường hợp.

Báo cáo nhấn mạnh điện hóa xe tải hạng nặng là yếu tố then chốt để tối đa hóa hiệu quả của xe không phát thải. Dù số lượng xe tải hạng nặng không phát thải, gồm xe điện chạy pin và xe dùng pin nhiên liệu hydro, đang tăng lên, tốc độ phổ biến của nhóm này vẫn chậm hơn xe con. Tỷ lệ xe tải hạng nặng không phát thải tại Mỹ đạt 4% vào nửa cuối năm 2025; số lượng lũy kế đến tháng 12 năm ngoái là 72.308 xe, tăng gần 20.000 xe so với cuối năm 2024.

Ray Minjares, giám đốc chương trình của ICCT, cho rằng vận tải hàng hóa không phát thải có hiệu quả kinh tế rõ rệt, đặc biệt ở những phân khúc đang chịu tác động sức khỏe lớn từ xe tải diesel. Theo ông, nếu có thêm chính sách hỗ trợ để hạ giá xe tải điện và thúc đẩy tốc độ phổ cập, Mỹ có thể đồng thời đạt được tăng trưởng kinh tế, tiết kiệm năng lượng và cải thiện chất lượng không khí.

Nghiên cứu cho rằng tác động của quá trình chuyển đổi sang xe không phát thải không nên chỉ được đánh giá qua mức tăng của xe con. Đây là bài toán chuyển đổi toàn bộ hệ thống giao thông đường bộ, bao gồm cả xe thương mại hạng nặng và xe hai bánh. Vì vậy, hiệu quả thực chất của chính sách điện hóa tại Mỹ sẽ phụ thuộc không chỉ vào thị trường xe con, mà còn vào tốc độ thay thế xe tải và mức độ siết tiêu chuẩn tại từng khu vực.