Illinois đã trở thành bang đầu tiên tại Mỹ áp thuế giao dịch đối với tiền mã hóa, một động thái cho thấy nỗ lực xây dựng khung quản lý thống nhất ở cấp liên bang chưa đồng nghĩa với việc chi phí giao dịch crypto sẽ được đồng nhất giữa các bang.

Theo CryptoSlate ngày 29/6 giờ địa phương, Illinois đã ban hành luật thuế tài sản số, áp mức thuế 0,2% trên giá trị giao dịch đối với hoạt động mua bán, chuyển tài sản và dịch vụ lưu ký tiền mã hóa dành cho cư dân trong bang. Luật dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/1/2027.

Thống đốc Illinois JB Pritzker đã ký thành luật sau khi quy định này được đưa vào gói ngân sách bang trị giá 55,9 tỷ USD hồi giữa tháng 6. Đối tượng chịu thuế gồm các sàn giao dịch tiền mã hóa, đơn vị lưu ký và broker cung cấp dịch vụ cho cư dân Illinois. Giao dịch chuyển ví trực tiếp giữa các cá nhân được miễn thuế, nhưng phần lớn giao dịch và chuyển tài sản qua sàn vẫn thuộc diện áp thuế.

Động thái của Illinois diễn ra tách biệt với tiến trình hoàn thiện khung quản lý tiền mã hóa ở cấp liên bang tại Mỹ. Hiện GENIUS Law, đạo luật điều chỉnh stablecoin, đã có hiệu lực; trong khi CLARITY Law về cấu trúc thị trường vẫn đang chờ Thượng viện xem xét tại phiên toàn thể. Hai đạo luật này chủ yếu nhằm thiết lập chuẩn chung trên toàn quốc về địa vị pháp lý và cơ chế giám sát đối với tổ chức phát hành, sàn giao dịch, broker và token.

Tuy nhiên, theo CryptoSlate, luật liên bang chủ yếu điều chỉnh bản chất pháp lý của tài sản số và thẩm quyền giám sát, chứ không nhằm hạn chế quyền đánh thuế của từng bang. Luật liên bang chỉ được ưu tiên hơn luật bang khi có điều khoản ưu tiên được nêu rõ, khi hai bên phát sinh xung đột trực tiếp, hoặc khi quy định liên bang trên thực tế loại bỏ quyền tự quyết của bang. Trong trường hợp của Illinois, thuế giao dịch được áp với hoạt động thương mại hướng tới cư dân trong bang, không gắn với việc phân loại tài sản số là chứng khoán hay không, nên được đánh giá là không xung đột trực tiếp với quy định liên bang.

Đáng chú ý, phiên bản CLARITY Law tại Hạ viện có điều khoản ngăn các bang tự xác định tài sản số là chứng khoán, nhưng không đề cập tới việc hạn chế quyền áp thuế giao dịch. Trong khi đó, nhiều bang cũng lo ngại việc mở rộng vai trò của quy định liên bang có thể làm suy yếu thẩm quyền chống gian lận, quản lý hoạt động chuyển tiền và bảo vệ người tiêu dùng.

Điểm khiến ngành crypto đặc biệt lo ngại là cách tính thuế. Mức thuế 0,2% được tính trên tổng giá trị giao dịch, thay vì trên phần lãi hay lỗ. Điều này đồng nghĩa ngay cả giao dịch thua lỗ vẫn phải nộp thuế theo quy mô giao dịch. Ngoài ra, các broker ngoài bang nhưng có giá trị thanh toán với cư dân Illinois vượt 100.000 USD mỗi năm cũng thuộc diện bị đánh thuế.

Các broker sẽ phải đăng ký với bang và thu hộ khoản thuế này theo cơ chế tương tự thuế bán hàng. Điều đó làm dấy lên khả năng các sàn giao dịch và broker chuyển gánh nặng chi phí sang người dùng thông qua việc tăng phí hoặc nới rộng chênh lệch giá mua - bán. CryptoSlate cho rằng nhóm chịu tác động mạnh nhất có thể là các nhà tạo lập thị trường và các đơn vị kinh doanh chênh lệch giá, vốn phụ thuộc vào biên lợi nhuận thấp và khối lượng giao dịch lớn. Một số doanh nghiệp thậm chí có thể thu hẹp hoặc hạn chế cung cấp dịch vụ cho cư dân Illinois.

Ngành này cũng đang theo dõi khả năng mô hình của Illinois lan sang các bang khác. Tổ chức Crypto Council for Innovation đánh giá đây là chính sách thuế tài sản số mang tính trừng phạt mạnh nhất tại Mỹ. Tranh cãi càng gia tăng khi giao dịch cổ phiếu, trái phiếu và phái sinh hiện không chịu loại thuế giao dịch tương tự ở cấp bang. Theo ước tính của ngành, sắc thuế mới có thể mang về cho Illinois khoảng 60 triệu USD mỗi năm.

Vấn đề nằm ở chỗ việc hoàn thiện khung quản lý liên bang khó có thể ngăn các bang áp dụng những loại thuế như vậy. Cả GENIUS Law đã có hiệu lực lẫn CLARITY Law đang chờ Thượng viện xem xét đều không có điều khoản cấm các bang áp thuế riêng đối với giao dịch tài sản số. Vì vậy, ngay cả khi Mỹ xây dựng được một bộ quy định thống nhất trên toàn quốc như ngành crypto mong muốn từ lâu, chi phí giao dịch thực tế mà nhà đầu tư phải gánh vẫn có thể khác nhau đáng kể giữa các bang.

Trường hợp của Illinois vì thế được xem là ví dụ đầu tiên cho thấy các bang tại Mỹ vẫn có thể theo đuổi chính sách thuế riêng đối với crypto, tách biệt với tiến trình chuẩn hóa pháp lý ở cấp liên bang.