Khảo sát mới của Hexagon cho thấy mức độ chấp nhận robot tại Anh đang tăng lên trong môi trường làm việc, đặc biệt ở các nhiệm vụ nặng nhọc hoặc nguy hiểm. Tuy vậy, sự cởi mở này chưa mở rộng sang những lĩnh vực đòi hỏi yếu tố con người cao như chăm sóc y tế và giáo dục.

Theo TechRadar ngày 23/6, kết quả khảo sát của Hexagon cho thấy robot được nhìn nhận tích cực chủ yếu ở các công việc mang tính hỗ trợ vận hành. Cuộc khảo sát được thực hiện với 1.000 người trưởng thành tại Anh.

Trong số này, 56% ủng hộ việc sử dụng robot để vận chuyển vật nặng, 38% chấp nhận robot trong vận chuyển và giao hàng, còn 34% đồng ý để robot giám sát rủi ro và làm việc trong môi trường nguy hiểm.

Khi robot ngày càng xuất hiện tại sân bay, một số siêu thị và không gian công cộng, 31% người được hỏi cho biết ủng hộ việc dùng robot để vệ sinh các khu vực chung.

Ngược lại, ở những lĩnh vực cần sự thấu cảm, khả năng phán đoán và tương tác trực tiếp giữa con người với con người, mức độ dè dặt tăng rõ rệt. Có tới 82% cho rằng việc chăm sóc bệnh nhân, người cao tuổi và trẻ em nên do con người đảm nhiệm.

Tỷ lệ chấp nhận để robot đảm nhận vai trò chăm sóc chỉ ở mức 5%, thấp nhất trong tất cả hạng mục được đưa vào khảo sát.

Kết quả ở nhóm người trẻ cũng không khác nhiều. Nhóm này cởi mở hơn với việc dùng robot để vận chuyển vật nặng so với người trưởng thành, nhưng trong lĩnh vực chăm sóc, 79% vẫn chọn con người, trong khi chỉ 8% nói có thể chọn robot.

Các chuyên gia cho rằng cách đặt câu hỏi có thể ảnh hưởng lớn đến nhận thức của công chúng. Blay Whitby, tiến sĩ đạo đức công nghệ tại Hexagon, cho biết nếu hỏi một người có muốn được robot chăm sóc hay không, phần lớn sẽ trả lời là không. Nhưng nếu câu hỏi là robot có nên hỗ trợ con người sống độc lập hơn hay không, đa số lại đồng ý.

Theo cách nhìn này, công chúng có xu hướng chấp nhận robot như một công cụ hỗ trợ giúp tăng tính tự chủ, thay vì thay thế hoàn toàn vai trò chăm sóc của con người.

Jim Everett, phó giáo sư tâm lý học đạo đức, cũng cho rằng robot trong viện dưỡng lão hay lớp học hiện được nhìn nhận giống một thiết bị hỗ trợ hơn là phương án thay thế con người. Theo ông, mức độ chấp nhận sẽ thay đổi tùy vào việc vai trò của robot được giới hạn đến đâu.

Khảo sát cũng cho thấy công chúng Anh xem môi trường công nghiệp là không gian phù hợp hơn với robot. Có 53% cho rằng nhà máy và kho bãi là nơi thích hợp để triển khai robot, trong khi tỷ lệ này ở bệnh viện và phòng khám là 34%, còn lớp học là 30%.

Rào cản tâm lý cũng thể hiện rõ khi robot được đặt vào vị trí đồng nghiệp. Chỉ 28% người trưởng thành tại Anh cho rằng có đồng nghiệp là robot sẽ là trải nghiệm “thú vị”, thấp hơn nhiều so với 46% mô tả điều đó là “đáng sợ”.

Hình dáng robot cũng ảnh hưởng đến mức độ chấp nhận. Người tham gia khảo sát có xu hướng dễ tiếp nhận robot mang dáng dấp máy móc hơn robot giống con người. Cụ thể, 27% chọn robot kiểu máy, gần gấp đôi tỷ lệ 14% chọn robot hình người.

Nhu cầu siết khung quản lý đối với robot cũng ở mức rất cao. Có 88% người trưởng thành tại Anh cho rằng cần có quy định rõ ràng, với các nguyên tắc cụ thể về những việc robot được phép thực hiện.

Burkhardt Boeckem, giám đốc công nghệ của Hexagon, cho biết các nhiệm vụ phù hợp nhất với robot hiện vẫn là những công việc trong môi trường công nghiệp, nơi hệ thống an toàn đã phát triển hoàn thiện hơn và cơ chế quản lý cũng dễ được công chúng quan sát. Theo ông, đó là lý do robot đang mở rộng nhanh hơn trong lĩnh vực sản xuất và logistics.

Khác biệt về trải nghiệm thực tế giữa các quốc gia cũng góp phần tạo ra chênh lệch về mức độ chấp nhận. Trong nhóm được khảo sát, 30% cho biết từng gặp robot ngoài đời thực, trong khi tại Trung Quốc, tỷ lệ này lên tới 75%.

Tỷ lệ sẵn sàng chấp nhận robot trong gia đình tại Trung Quốc đạt 63%, cao hơn đáng kể so với mức 32% của Anh. Kết quả này cho thấy cảm giác xa lạ với robot có thể đến nhiều hơn từ việc thiếu trải nghiệm và chưa quen tiếp xúc, thay vì xuất phát từ bản thân công nghệ.

Trong bối cảnh đó, tốc độ phổ biến của robot có thể sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào cách phân định vai trò và xây dựng khung quản lý, thay vì chỉ nằm ở năng lực kỹ thuật. Những lĩnh vực có phạm vi công việc rõ ràng như logistics, vệ sinh và giám sát rủi ro nhiều khả năng sẽ triển khai nhanh hơn, trong khi chăm sóc và giáo dục vẫn sẽ phụ thuộc vào mức độ robot có thể tạo dựng niềm tin với công chúng trong vai trò hỗ trợ con người.