Hơn 7 trên 10 nhà tâm lý học tại Mỹ cho biết bệnh nhân của họ đang sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) như một công cụ hỗ trợ sức khỏe tâm thần, theo kết quả khảo sát mới của Hiệp hội Tâm lý học Mỹ (APA). Tuy vậy, cùng với mức độ phổ biến gia tăng, giới chuyên môn cũng bày tỏ lo ngại về nguy cơ phụ thuộc vào chatbot và các biểu hiện hoang tưởng.

Theo Decrypt ngày 17/6 (giờ địa phương), APA đã khảo sát hơn 1.200 nhà tâm lý học tại Mỹ. Kết quả cho thấy 77% người được hỏi nói rằng bệnh nhân sử dụng AI cho các mục đích như hỗ trợ cảm xúc, chẩn đoán và làm “bạn đồng hành”.

Khảo sát cho thấy AI đang được dùng ngày càng rộng rãi như công cụ tự đánh giá và hỗ trợ trị liệu. Trong đó, 39% nhà tâm lý học cho biết bệnh nhân từng tự chẩn đoán tình trạng sức khỏe tâm thần bằng AI. Khoảng 33% nói bệnh nhân dùng chatbot để hỗ trợ điều trị hoặc can thiệp tâm lý, còn 35% cho biết bệnh nhân xem AI như một chuyên gia sức khỏe tâm thần bổ sung.

Điều khiến giới chuyên môn lo ngại là rủi ro đi kèm đang tăng lên cùng với mức độ phổ biến của công cụ này. Dù mới chỉ xuất hiện ở một bộ phận bệnh nhân, 36% nhà tâm lý học cho biết họ từng ghi nhận dấu hiệu phụ thuộc vào chatbot. Khoảng 15% nói đã gặp các biểu hiện hoang tưởng hoặc suy nghĩ méo mó liên quan đến chatbot.

Khảo sát cũng ghi nhận AI được sử dụng như một đối tượng gắn kết cảm xúc. Có 22% người trả lời cho biết bệnh nhân dùng AI như bạn bè, trong khi 13% nói bệnh nhân đang thiết lập mối quan hệ thân mật với chatbot. Trong nhóm này, 71% thảo luận các vấn đề sức khỏe tâm thần với AI và 68% cho biết tương tác với chatbot khiến họ cảm thấy được ủng hộ hoặc được công nhận.

Dù vậy, APA nhấn mạnh những mặt tích cực nói trên không thể thay thế việc điều trị bởi chuyên gia. Theo hiệp hội, AI có thể giúp người dùng sắp xếp suy nghĩ và đóng vai trò hỗ trợ cho quá trình trị liệu chuyên môn, nhưng vẫn tồn tại nhiều giới hạn.

Cảnh báo của APA được đưa ra trong bối cảnh xuất hiện thêm các nghiên cứu và diễn biến pháp lý liên quan đến AI trong lĩnh vực sức khỏe tâm thần. Một nghiên cứu của Đại học Thành phố New York (CUNY) và King’s College London (KCL) nhận định nhiều mô hình AI phổ biến có thể làm gia tăng nguy cơ hoang tưởng và xung động tự sát. Nghiên cứu này cũng cho rằng Grok 4.1 Fast của xAI là mô hình thể hiện mức độ rủi ro đáng lo ngại nhất.

Khảo sát của APA đồng thời cho thấy quy mô sử dụng AI trong thực tế có thể còn lớn hơn, do số liệu hiện mới được tổng hợp từ trải nghiệm tư vấn với các bệnh nhân đang điều trị. Trong bối cảnh các công ty AI tiếp tục mở rộng chatbot và dịch vụ “bạn đồng hành” AI, tranh luận về tiêu chuẩn an toàn và phạm vi trách nhiệm trong lĩnh vực sức khỏe tâm thần được dự báo sẽ tiếp tục nóng lên.