Liên minh châu Âu (EU) đã thu hẹp kế hoạch xây dựng trung tâm dữ liệu AI và chuyển trọng tâm sang huy động vốn tư nhân. Động thái này diễn ra không lâu sau khi khối công bố tham vọng lớn về “chủ quyền AI”, qua đó cho thấy khoảng cách giữa mục tiêu chính sách và năng lực triển khai thực tế của châu Âu vẫn còn rất lớn.

Theo Cryptopolitan ngày 18/6, Ủy ban châu Âu gần đây đã điều chỉnh kế hoạch đấu thầu trung tâm dữ liệu AI theo hướng giảm quy mô so với phương án ban đầu.

Trước đó, ngày 3/6, Ủy ban châu Âu công bố một “gói công nghệ có chủ quyền”, bao gồm điện toán đám mây, bán dẫn và AI. Kế hoạch đặt mục tiêu rót khoảng 422 tỷ euro trong 10 năm tới vào trung tâm dữ liệu, chip, hạ tầng đám mây, AI và phần mềm mã nguồn mở.

Tuy nhiên, quy mô của kế hoạch trung tâm dữ liệu lần này đã được điều chỉnh xuống. Ban đầu, EU cân nhắc triển khai 100.000 chip tiên tiến tại 5 trung tâm dữ liệu. Trong phương án mới, khối này mời thầu xây dựng 7 trung tâm dữ liệu, trong đó 4 trung tâm ở giai đoạn một phải có tối thiểu 25.000 bộ xử lý đồ họa (GPU) mỗi trung tâm, còn 3 trung tâm còn lại phải có ít nhất 40.000 GPU mỗi trung tâm.

Cùng với đó, cấu trúc huy động vốn cũng thay đổi theo hướng ưu tiên khu vực tư nhân. EU muốn thu hút vốn tư nhân để đẩy nhanh tiến độ xây dựng trung tâm dữ liệu, thay vì tiếp tục mở rộng hạ tầng chủ yếu do khu vực công dẫn dắt. Dù vậy, khả năng châu Âu thu hẹp khoảng cách với Mỹ và Trung Quốc về năng lực tính toán AI trong ngắn hạn vẫn bị đặt dấu hỏi.

Hiện châu Âu chỉ nắm khoảng 5% năng lực tính toán AI toàn cầu, trong khi Mỹ chiếm khoảng 80%. Riêng trong năm 2025, các tập đoàn công nghệ lớn của Mỹ đã chi hơn 400 tỷ USD để mở rộng hạ tầng AI, cao hơn mức đầu tư AI 200 tỷ euro mà EU cho biết sẽ triển khai trong nhiều năm.

Sự phụ thuộc vào thị trường điện toán đám mây cũng được xem là một điểm yếu mang tính cấu trúc của châu Âu. AWS, Microsoft Azure và Google Cloud hiện chiếm khoảng 70% thị phần đám mây tại khu vực này. Báo cáo do Allianz công bố vào cuối tháng 5 cho thấy doanh nghiệp Mỹ nắm khoảng 80% thị trường điện toán đám mây tại châu Âu và khoảng 60% doanh thu phần mềm doanh nghiệp.

Ngoài ra, Đạo luật CLOUD của Mỹ cho phép cơ quan chức năng nước này yêu cầu các công ty Mỹ cung cấp dữ liệu bất kể dữ liệu được lưu trữ ở đâu, qua đó làm gia tăng tranh cãi về chủ quyền dữ liệu tại châu Âu.

Lo ngại tại châu Âu còn gia tăng sau các biện pháp hạn chế quyền truy cập đối với mô hình AI từ phía Mỹ. Ngày 13/6, chính phủ Mỹ đã hạn chế quyền truy cập từ nước ngoài đối với hai mô hình AI cao cấp nhất của Anthropic là Mythos và Fable. Theo giới hoạch định chính sách và doanh nghiệp châu Âu, nguy cơ bị Mỹ chặn quyền tiếp cận công nghệ đã không còn là giả định.

Bộ trưởng Quốc phòng Pháp Sebastien Lecornu cho rằng “chúng ta không thể phụ thuộc vào các công cụ do bên ngoài tạo ra” và “Pháp phải có công cụ của riêng mình”. Tập đoàn viễn thông Orange của Pháp cũng nhận định rằng sau động thái với các mô hình của Anthropic, khả năng tiếp cận một hệ thống AI không bị ngắt đột ngột đã trở thành yếu tố chiến lược đối với châu Âu.

Diễn biến này cũng tiếp thêm động lực cho kế hoạch thúc đẩy “Luật phát triển đám mây và AI”, với mục tiêu tăng gấp ba công suất trung tâm dữ liệu của EU trong vòng 5-7 năm tới. Dự luật bao gồm các tiêu chuẩn chủ quyền châu Âu nghiêm ngặt đối với những hoạt động nhạy cảm của khu vực công như y tế, tài chính và tư pháp.

Dù vậy, một số ý kiến cho rằng các tiêu chí mua sắm hiện nay vẫn chưa đủ mạnh. Cristina Caffarra, nhà kinh tế học cạnh tranh dẫn dắt sáng kiến công nghiệp Eurostack, đánh giá biện pháp của Ủy ban châu Âu là “rất yếu”, đồng thời cho rằng dưới sức ép từ Mỹ, các cơ chế mua sắm mạnh tay hơn đã bị làm suy yếu.

Theo các đề xuất hiện nay, chỉ khoảng 10% tổng giá trị hợp đồng đám mây phải áp dụng tiêu chuẩn chủ quyền châu Âu nghiêm ngặt, trong khi 90% còn lại vẫn mở cho mọi nhà cung cấp, bao gồm cả các hyperscaler của Mỹ.

Từ phía doanh nghiệp, mâu thuẫn giữa mục tiêu tự chủ AI và tốc độ ứng dụng công nghệ cũng được đặt ra. Roland Busch, CEO Siemens, cảnh báo rằng nếu châu Âu ưu tiên xây dựng hạ tầng riêng thay vì tận dụng các công cụ AI sẵn có, tốc độ triển khai công nghệ có thể bị chậm lại. Ông cũng chỉ trích cách tiếp cận quản lý AI của EU là “lệch nhịp”, cho rằng AI tại Mỹ đang phát triển rất nhanh trong khi châu Âu đang chậm chân hơn nhiều.

Chi phí cũng là một biến số lớn. Karin Bruhn, COO của Capgemini, cho rằng các dịch vụ đám mây “made in Europe” có thể đắt hơn sản phẩm Mỹ tới 40%, khiến doanh nghiệp càng phải cân nhắc khi lựa chọn hạ tầng trong khu vực.

Trong bối cảnh đó, Mistral của Pháp được xem là một trong số ít đại diện tiêu biểu mà châu Âu có thể đưa ra. Công ty này được cho là đang thảo luận kế hoạch gọi vốn 3,5 tỷ USD với mức định giá 23,2 tỷ USD, nhưng vẫn còn cách rất xa so với mức định giá hơn 500 tỷ USD của OpenAI.

Ủy ban châu Âu cho biết sẽ bắt đầu mời thầu xây dựng các “AI gigafactory” từ tháng 7, đồng thời thảo luận phương án huy động vốn với các nước thành viên và Ngân hàng Đầu tư châu Âu.

Việc thu hẹp quy mô đấu thầu trung tâm dữ liệu trong lúc rủi ro phụ thuộc vào hạ tầng AI bên ngoài ngày càng rõ hơn đang đưa chiến lược chủ quyền AI của châu Âu vào phép thử thực tế: không còn nằm ở tuyên bố chính sách, mà ở quy mô đầu tư, tiêu chí mua sắm và tốc độ triển khai.