Robotaxi có thể tạo ra thay đổi lớn trên thị trường taxi và gọi xe công nghệ, nhưng khả năng thay thế xe cá nhân tại Mỹ vẫn bị đánh giá là còn xa. Theo phân tích của CleanTechnica đăng ngày 16/6, ngay cả khi loại bỏ tài xế nhờ công nghệ tự lái, mô hình này vẫn vướng ba bài toán cốt lõi: chi phí, thời gian chờ và quãng đường chạy rỗng.

Theo CleanTechnica, tranh luận hiện nay về robotaxi không còn nằm chủ yếu ở công nghệ, mà ở tính kinh tế của mô hình. Kỳ vọng phổ biến là khi xe tự lái được thương mại hóa rộng rãi, giá cước gọi xe sẽ giảm mạnh, từ đó cạnh tranh trực tiếp với xe riêng. Tuy nhiên, một số ý kiến cho rằng việc không còn tài xế chưa đủ để giúp robotaxi rẻ hơn đáng kể so với chi phí sở hữu ôtô cá nhân.

Một độc giả kiêm người theo dõi lâu năm thị trường trên CleanTechnica, có biệt danh Matthew2312, nhận định tại Mỹ, các mô hình “transportation as a service” như gọi xe, taxi, giao hàng hay thuê xe đã khá phổ biến. Vì vậy, quy mô thị trường cũng như xu hướng tăng trưởng của các dịch vụ này phần nào đã được kiểm chứng. Theo ông, giả định cho rằng xe tự lái sẽ tạo ra một làn sóng nhu cầu hoàn toàn mới vẫn chưa có đủ cơ sở.

Matthew2312 ước tính chi phí sở hữu một xe mới tại Mỹ, nếu sử dụng trong 5 năm, gồm tiền mua xe, bảo hiểm và bảo dưỡng, vào khoảng 0,75-1 USD mỗi dặm. Trong khi đó, với mặt bằng giá hiện nay của Uber hay Waymo, ngay cả khi bỏ phần chi phí tài xế, giá cước robotaxi nhiều khả năng cũng chỉ ngang ngửa chi phí sử dụng xe riêng.

Theo phân tích này, để thuyết phục người tiêu dùng Mỹ từ bỏ xe cá nhân, robotaxi cần giảm xuống khoảng 0,50-0,70 USD mỗi dặm. Tuy nhiên, để có lãi, các nhà khai thác robotaxi có thể vẫn phải thu trên 0,80 USD mỗi dặm, khiến mục tiêu nói trên khó đạt được.

Bài toán chi phí càng phức tạp hơn khi công nghệ tự lái không chỉ dành cho robotaxi. Nếu xe tự lái trở nên phổ biến, xe cá nhân cũng có thể tự đến đón người thân hoặc tự di chuyển theo lịch trình đã cài đặt. Khi đó, các hộ gia đình có thể giảm số lượng xe mà vẫn duy trì mức tiện lợi tương đương hiện nay.

Về trải nghiệm sử dụng, robotaxi cũng chưa cho thấy lợi thế rõ rệt so với xe riêng. Với ôtô cá nhân, người dùng có thể lên xe và đi ngay khi cần. Ngược lại, robotaxi đòi hỏi thời gian chờ xe đến điểm đón sau khi đặt chuyến. Ngoài ra, xe riêng còn đóng vai trò như không gian lưu trữ đồ dùng cá nhân, điều mà robotaxi khó đáp ứng.

Một hạn chế mang tính cấu trúc khác là quãng đường chạy rỗng. Với xe cá nhân, hành trình thường chỉ đơn giản là đi từ điểm A đến điểm B. Trong khi đó, robotaxi phải di chuyển thêm để tới đón khách, và sau khi trả khách lại tiếp tục chạy tìm chuyến mới. Phần quãng đường không tạo doanh thu này làm tăng chi phí vận hành thực tế.

CleanTechnica cho rằng ngay cả trong kịch bản giả định robotaxi có chi phí 0,50 USD mỗi dặm, thấp hơn mức 0,77 USD mỗi dặm của xe cá nhân, tổng chi phí thực tế vẫn có thể cao hơn nếu tính cả quãng đường phát sinh để đón khách.

Ùn tắc giao thông cũng là một yếu tố đáng lưu ý. Một độc giả khác của CleanTechnica, tên Evi, phân tích rằng chi phí gọi xe tại các đô thị Mỹ hiện vào khoảng 2 USD mỗi dặm, trong khi chi phí sở hữu xe cá nhân chỉ khoảng 0,75 USD mỗi dặm. Theo người này, ngay cả khi loại bỏ hoàn toàn chi phí tài xế, robotaxi vẫn khó tạo ưu thế áp đảo về hiệu quả kinh tế.

Evi cũng dẫn một số nghiên cứu cho thấy sự mở rộng của dịch vụ gọi xe đã góp phần làm giao thông đô thị thêm ùn tắc, và robotaxi có thể gặp vấn đề tương tự. Nói cách khác, dù là xe cá nhân hay robotaxi, nếu số lượng xe lưu thông tiếp tục tăng, tình trạng tắc nghẽn sẽ khó được cải thiện.

Về quy mô thị trường, Matthew2312 dự báo nếu giữ mức giá hiện tại hoặc chỉ thấp hơn đôi chút, robotaxi có thể dần thay thế taxi có tài xế và đạt khoảng 350.000 xe vào năm 2035. Nếu chi phí giảm xuống dưới 1 USD mỗi dặm, quy mô thị trường có thể mở rộng lên khoảng 500.000 xe.

Dù vậy, ông cho rằng kịch bản robotaxi thay thế xe cá nhân trên diện rộng tại Mỹ sẽ khó xảy ra trong ngắn hạn. Theo ông, ngay cả ở mức 0,70 USD mỗi dặm, phần lớn người tiêu dùng vẫn chưa sẵn sàng từ bỏ việc sở hữu ôtô. Số robotaxi mới bổ sung mỗi năm tại Mỹ vì thế có thể vẫn dưới 50.000 xe.

CleanTechnica nhận định cần phân biệt rõ đối thủ cạnh tranh thực sự của robotaxi. Mô hình này có thể đủ sức cạnh tranh trong thị trường taxi và gọi xe công nghệ nhờ cắt giảm chi phí và cải thiện dịch vụ. Tuy nhiên, để thay thế xe cá nhân, robotaxi vẫn phải giải quyết đồng thời ba bài toán: cấu trúc giá, hiệu quả vận hành và tác động tới ùn tắc giao thông.

Vì vậy, robotaxi có thể tăng trưởng đủ mạnh để tái định hình thị trường taxi và gọi xe tại Mỹ, nhưng để thay thế hoàn toàn xe cá nhân - phương tiện đi lại chủ đạo của người dân nước này - sẽ còn cần thêm thời gian.