Anthropic bất ngờ ngừng quyền truy cập đối với một số mô hình AI theo hướng dẫn kiểm soát xuất khẩu của Chính phủ Mỹ, qua đó làm nổi bật rủi ro phụ thuộc vào các mô hình khép kín do bên thứ ba cung cấp. Diễn biến này đang khiến nhiều doanh nghiệp rà soát lại chiến lược AI và quan tâm hơn tới các mô hình nguồn mở có thể tự triển khai.

Ngày 16/6 (giờ địa phương), CNBC đưa tin Anthropic gần đây đã dừng truy cập đối với hai mô hình chủ lực là Fable 5 và Mythos 5. Công ty cho biết đây là biện pháp nhằm tuân thủ hướng dẫn kiểm soát xuất khẩu liên quan đến an ninh quốc gia của Chính phủ Mỹ. Việc ngừng truy cập được áp dụng đồng loạt với toàn bộ khách hàng sử dụng hai mô hình này, trong khi các dịch vụ mô hình khác vẫn hoạt động bình thường.

Theo giới phân tích, đây không đơn thuần là một đợt điều chỉnh dịch vụ. Sự việc cho thấy các mô hình AI mà doanh nghiệp đang sử dụng có thể bị gián đoạn đột ngột bởi thay đổi về quy định hoặc yếu tố địa chính trị, chứ không chỉ do vấn đề kỹ thuật hay chính sách giá.

Trong khối khách hàng doanh nghiệp, ngày càng có nhiều ý kiến cho rằng cần giảm mức độ phụ thuộc vào các mô hình khép kín của nhà cung cấp bên ngoài, đồng thời ưu tiên những mô hình nguồn mở có thể tự triển khai. Các mô hình này có thể được vận hành trên hạ tầng nội bộ, nhờ đó giảm nguy cơ bị ngừng sử dụng ngay lập tức khi nhà cung cấp thay đổi chính sách hoặc khi môi trường quốc tế biến động.

Giới đầu tư cũng phản ứng nhanh trước diễn biến mới. Sự chú ý đang chuyển sang các mô hình mở có thể tải xuống và tự vận hành, trong đó nhóm cổ phiếu liên quan đến các công ty AI của Trung Quốc như MiniMax và Zhipu ghi nhận xu hướng đi lên. Diễn biến này cho thấy dù các công ty phát triển mô hình khép kín vẫn được định giá cao, nhu cầu thực tế của doanh nghiệp có thể đang dịch chuyển sang những giải pháp giúp họ nắm quyền kiểm soát tốt hơn.

Cùng ngày, CEO Microsoft Satya Nadella nhấn mạnh trên X (nền tảng trước đây là Twitter) rằng khi xây dựng các hệ thống tác nhân AI, doanh nghiệp vẫn phải giữ quyền sở hữu trí tuệ và quyền kiểm soát vận hành. Ông viết: “Không ai muốn một thế giới mà doanh nghiệp ở mọi ngành để phần lớn giá trị rơi vào tay chỉ một số ít nhà cung cấp mô hình AI”.

Nhu cầu từ khối doanh nghiệp cũng đang dịch chuyển theo hướng này. Yashi Patel, CEO Applied Compute, đơn vị hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng mô hình AI theo nhu cầu riêng, nhận định sự việc lần này một lần nữa cho thấy tầm quan trọng của việc sở hữu mô hình riêng. Theo ông, trong khoảng một tháng gần đây, thái độ của khách hàng đã thay đổi rõ rệt; nhiều doanh nghiệp không muốn lệ thuộc vào một nhà cung cấp duy nhất và đang yêu cầu môi trường cho phép sử dụng linh hoạt nhiều mô hình.

Biến động trong cấu trúc chi phí AI cũng góp phần thúc đẩy xu hướng trên. Khi chi phí sử dụng các mô hình AI tiên tiến tăng cao, nhiều doanh nghiệp bắt đầu điều chỉnh chiến lược theo hướng dùng mô hình chi phí thấp cho các tác vụ thường nhật và chỉ dành mô hình hiệu năng cao cho những công việc phức tạp hơn.

Patel gọi hiện tượng này là “Tokenpocalypse”, hàm ý giai đoạn sử dụng AI gần như không giới hạn đã kết thúc, nhường chỗ cho thời kỳ doanh nghiệp đặt nặng bài toán hiệu quả chi phí. Theo ông, các doanh nghiệp hiện tìm kiếm những mô hình rẻ hơn, nhanh hơn nhưng vẫn đáp ứng đủ năng lực xử lý, thay vì chỉ chạy theo mô hình mạnh nhất.

Trong quá trình đó, ảnh hưởng của các mô hình AI nguồn mở từ Trung Quốc cũng gia tăng. Trên nền tảng OpenRouter, các mô hình từ DeepSeek, Tencent, Xiaomi và MiniMax hiện nằm trong nhóm được sử dụng nhiều. Gần đây, khi công bố mô hình mới, Zhipu cũng cho rằng AI tiên tiến không nên trở thành tài sản độc quyền của một số ít công ty hoặc bị chặn truy cập một cách tùy tiện.

Nhận thức của doanh nghiệp vì thế cũng đang thay đổi. Trước đây, nhiều công ty thường loại các mô hình mở của Trung Quốc khỏi danh sách xem xét vì lo ngại an ninh và yếu tố chính trị. Tuy nhiên, gần đây ngày càng nhiều doanh nghiệp cho biết họ sẵn sàng cân nhắc triển khai nếu hiệu năng và chi phí đủ sức cạnh tranh.

Giới công nghiệp đánh giá động thái của Anthropic là tín hiệu cho thấy cục diện cạnh tranh trên thị trường AI đang thay đổi. Nếu trước đây trọng tâm nằm ở cuộc đua công nghệ giữa các công ty phát triển mô hình khép kín như OpenAI và Anthropic, thì nay khách hàng doanh nghiệp đã bắt đầu cân nhắc đồng thời hiệu năng, chi phí, khả năng tiếp cận, tính ổn định của dịch vụ và rủi ro phụ thuộc nhà cung cấp.

Xét về dài hạn, cuộc cạnh tranh giành vị thế dẫn dắt thị trường AI đang mở rộng từ bài toán hiệu năng mô hình sang câu hỏi ai có thể mang lại quyền kiểm soát ổn định hơn cho khách hàng. Theo đó, ngành AI có thể được tái cấu trúc theo hướng cùng tồn tại giữa nhóm doanh nghiệp phát triển mô hình khép kín quy mô lớn và hệ sinh thái mô hình nguồn mở có thể tự triển khai.