CEO Microsoft Satya Nadella cảnh báo nếu phần lớn giá trị kinh tế của AI rơi vào tay một số ít nhà cung cấp mô hình, doanh nghiệp có thể dần mất quyền kiểm soát tri thức cốt lõi và năng lực học hỏi nội bộ, từ đó làm suy yếu cả một ngành.

Theo Business Insider ngày 15/6 giờ địa phương, Nadella đưa ra quan điểm này trong một bài đăng trên X (nền tảng trước đây là Twitter). Ông cho rằng nếu cấu trúc vận hành của thị trường khiến tri thức doanh nghiệp liên tục bị hút vào các mô hình AI bên ngoài, lợi ích cuối cùng sẽ chủ yếu chảy về phía một số ít nhà cung cấp, trong khi các ngành đánh mất năng lực tích lũy tri thức của chính mình.

Nadella nhận định kịch bản đáng lo ngại nhất là mọi doanh nghiệp, ở mọi lĩnh vực, đều chuyển giá trị sang cho một nhóm nhỏ mô hình AI. Ông viết: “Không ai trong chúng ta muốn sống trong một thế giới nơi mọi doanh nghiệp ở mọi ngành đều trao giá trị cho một số ít mô hình có thể thâu tóm mọi thứ chúng nhìn thấy”. Theo ông, một tương lai AI làm rỗng nền tảng của cả ngành sẽ khó được xã hội chấp nhận.

Phát biểu này cho thấy cuộc cạnh tranh trong AI đang dịch chuyển từ hiệu năng mô hình sang vấn đề kiểm soát dữ liệu, tri thức nghiệp vụ và năng lực học hỏi của doanh nghiệp. Nadella kêu gọi xây dựng một hệ sinh thái AI rộng hơn, trong đó doanh nghiệp vẫn nắm quyền kiểm soát đối với nền tảng tri thức của mình. Ông cho rằng đổi mới chỉ có thể tiếp diễn khi tổ chức vẫn duy trì được chuyên môn nội bộ và khả năng học hỏi của đội ngũ.

Nadella cũng so sánh rủi ro hiện nay với giai đoạn đầu của toàn cầu hóa. Ông viết: “Hãy nghĩ đến giai đoạn đầu của toàn cầu hóa, khi toàn bộ nền kinh tế công nghiệp bị làm rỗng bởi làn sóng gia công ra bên ngoài”. Theo ông, dù các chỉ số như GDP bề ngoài vẫn tích cực, sự dịch chuyển và thay thế trong nền kinh tế đã diễn ra, và hệ quả của nó vẫn kéo dài đến hiện tại. Ông lưu ý rằng ngay cả khi AI giúp cải thiện các chỉ số vĩ mô, tri thức và vai trò vận hành cốt lõi vẫn có thể bị rút khỏi doanh nghiệp.

Quan điểm tương tự cũng được nêu ra bởi lãnh đạo một số tập đoàn công nghệ lớn khác. Hồi tháng 2, CEO Snowflake Sridhar Ramaswamy nói trên một podcast rằng các công ty phần mềm lớn có thể bị đẩy xuống vai trò chỉ còn là nhà cung cấp dữ liệu. Ông cảnh báo các nhà phát triển mô hình lớn đang hướng tới một thế giới nơi dữ liệu của mọi doanh nghiệp đều được mở sẵn cho họ, còn phần còn lại chỉ là những “đường ống dữ liệu ngu ngốc” phục vụ cho một “bộ não khổng lồ”. Ramaswamy cũng lo ngại người dùng sẽ chuộng một tác nhân tích hợp có thể gom toàn bộ dữ liệu từ Snowflake và nhiều nền tảng khác, thay vì sử dụng các tác nhân AI do chính công ty phần mềm phát triển.

Trước đó, hồi tháng 1, CEO Box Aaron Levie cũng viết trên LinkedIn rằng các mô hình AI đã có thể xử lý công việc tri thức ở trình độ cao trong gần như mọi ngành nghề chuyên môn, bao gồm pháp lý, chiến lược và nghiên cứu khoa học. Tuy nhiên, theo ông, câu hỏi quan trọng hơn là doanh nghiệp sẽ tạo khác biệt bằng cách nào trong một môi trường mà ai cũng có thể tiếp cận mức “trí tuệ chuyên môn” tương tự. Câu trả lời mà Levie đưa ra là “ngữ cảnh”.

Diễn biến này cho thấy trọng tâm cạnh tranh của thị trường AI đang chuyển dần khỏi bản thân mô hình để sang dữ liệu, quy trình công việc và chuyên môn tổ chức mà doanh nghiệp sở hữu. Thông điệp từ Nadella là doanh nghiệp có thể triển khai AI, nhưng không nên trao toàn bộ tri thức cốt lõi và năng lực học hỏi nội bộ cho các mô hình bên ngoài. Trong thời gian tới, những câu hỏi như ai xây mô hình, ai kiểm soát dữ liệu và doanh nghiệp giữ được bao nhiêu năng lực học hỏi nội bộ nhiều khả năng sẽ trở thành điểm nóng mới của hệ sinh thái AI.