SpaceX của Elon Musk được cho là đang xúc tiến kế hoạch IPO với quy mô khoảng 75 tỷ USD, qua đó làm dấy lên tranh luận về khả năng phá vỡ các kỷ lục huy động vốn trên thị trường chứng khoán toàn cầu.

Theo South China Morning Post (SCMP) ngày 10/6 (giờ địa phương), danh sách các vụ IPO lớn nhất thế giới hiện chủ yếu tập trung ở các lĩnh vực năng lượng, thương mại điện tử, viễn thông, ôtô và tài chính. Đây không chỉ là những thương vụ huy động vốn quy mô lớn, mà còn phản ánh chiến lược công nghiệp và bối cảnh thị trường của từng quốc gia.

Đứng đầu lịch sử IPO toàn cầu là Saudi Aramco, tập đoàn dầu khí quốc doanh của Saudi Arabia. Doanh nghiệp này niêm yết trên sàn Tadawul vào tháng 12/2019 và huy động được 29,4 tỷ USD.

Thương vụ này là một phần quan trọng trong chương trình “Tầm nhìn 2030” do Thái tử Mohammed bin Salman thúc đẩy. Tuy nhiên, tỷ lệ cổ phần thực tế đưa ra thị trường chỉ vào khoảng 1,5%, trong khi phần lớn nhu cầu đến từ nhà đầu tư tại Saudi Arabia và Trung Đông thay vì các tổ chức quốc tế. Dù vậy, Aramco vẫn giữ vị trí số một thế giới về giá trị huy động qua IPO.

Xếp thứ hai là Alibaba, tập đoàn thương mại điện tử của Trung Quốc. Alibaba niêm yết trên Sàn giao dịch chứng khoán New York vào tháng 9/2014, huy động 25 tỷ USD.

Ngay trong phiên giao dịch đầu tiên, cổ phiếu Alibaba tăng hơn 38%, đưa vốn hóa công ty lên khoảng 231 tỷ USD. Khi đó, truyền thông Trung Quốc đại lục đánh giá đây là doanh nghiệp Internet lớn thứ hai thế giới, chỉ sau Google.

Vị trí thứ ba thuộc về SoftBank của Nhật Bản. Công ty niêm yết trên sàn chứng khoán Tokyo vào tháng 12/2018 và huy động 23,6 tỷ USD.

Tập đoàn do Son Jeong-ui điều hành muốn tận dụng việc đưa mảng viễn thông lên sàn để mở rộng nguồn lực đầu tư, đồng thời thúc đẩy quá trình chuyển hướng sang vai trò nhà đầu tư công nghệ toàn cầu. Tuy nhiên, cổ phiếu lại giảm hơn 14% ngay trong ngày giao dịch đầu tiên, khi tâm lý thị trường chịu tác động từ sự cố gián đoạn viễn thông trên diện rộng và lo ngại cạnh tranh gia tăng với Rakuten Mobile. Thương vụ này thường được xem là minh chứng cho việc IPO quy mô lớn không đồng nghĩa với thành công tức thì trên thị trường.

Đứng thứ tư là General Motors (GM). Hãng xe Mỹ niêm yết đồng thời tại New York và Toronto vào tháng 12/2010, huy động 23,1 tỷ USD. Thương vụ diễn ra chỉ 17 tháng sau khi GM hoàn tất thủ tục bảo hộ phá sản trong bối cảnh khủng hoảng tài chính toàn cầu.

GM từng bị hủy niêm yết khỏi Sàn giao dịch chứng khoán New York (NYSE) vào năm 2009 do doanh số lao dốc, kinh tế suy thoái và giá nhiên liệu tăng mạnh. Sau đó, Chính phủ Mỹ đã rót gần 50 tỷ USD để hỗ trợ tái cấu trúc. Vụ IPO của GM vì thế trở thành biểu tượng cho quá trình phục hồi của một doanh nghiệp lớn sau khủng hoảng và quay lại thị trường tư nhân nhờ hỗ trợ của nhà nước.

Xếp thứ năm là Agricultural Bank of China (ABC). Ngân hàng này niêm yết đồng thời tại Thượng Hải và Hong Kong vào tháng 7/2010, huy động 22,1 tỷ USD.

Vào thời điểm đó, ảnh hưởng từ khủng hoảng nợ công châu Âu khiến thị trường chứng khoán Trung Quốc đại lục và Hong Kong biến động mạnh, nhưng thương vụ vẫn hoàn tất đúng kế hoạch. Sự kiện này cũng đánh dấu việc cả bốn ngân hàng thương mại quốc doanh lớn của Trung Quốc đều đã lên sàn. IPO của ABC được xem là ví dụ tiêu biểu cho xu hướng thị trường hóa hệ thống tài chính và cải tổ các ngân hàng quốc doanh tại Trung Quốc.

Trong bối cảnh đó, SpaceX đang được thị trường theo dõi sát sao với khả năng tạo ra kỷ lục mới. Nếu huy động thành công 75 tỷ USD, quy mô thương vụ sẽ vượt rất xa mốc 29,4 tỷ USD mà Aramco đang nắm giữ.

Danh sách này cho thấy các vụ IPO lớn không đơn thuần là hoạt động gọi vốn. Aramco và ABC mang đậm dấu ấn chiến lược quốc gia, trong khi Alibaba, SoftBank và GM lần lượt phản ánh đà tăng trưởng của Internet, xu hướng chuyển sang đầu tư công nghệ và nỗ lực phục hồi sau khủng hoảng.

Với SpaceX, nhà đầu tư đang đặt kỳ vọng vào các lĩnh vực như không gian, Internet vệ tinh và hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI). Nếu kế hoạch niêm yết trở thành hiện thực, đây không chỉ có thể là vụ IPO lớn nhất lịch sử, mà còn là phép thử đối với nhu cầu đầu tư toàn cầu vào nhóm doanh nghiệp hạ tầng không gian và AI.