Trí tuệ nhân tạo đang thâm nhập nhanh vào nhiều lĩnh vực, nhưng tác động thực tế đối với việc làm và xã hội vẫn chưa được xác định rõ. Trong khi đó, các rủi ro liên quan đến deepfake, an toàn AI, phản ứng xã hội và hạ tầng công nghệ ngày càng hiện hữu.

Ngày 9/6 (giờ địa phương), MIT Technology Review công bố tổng hợp 5 xu hướng lớn của AI vào giữa năm 2026, gồm việc làm, an toàn, phản ứng xã hội, nghiên cứu khoa học và mức độ phổ cập của công nghệ này.

Theo đánh giá của tạp chí, tác động của AI đối với việc làm vẫn là ẩn số. Các công cụ AI tạo sinh hiện đã được hàng triệu người sử dụng để tự động hóa những tác vụ văn phòng hằng ngày như soạn email, sắp xếp tài liệu hay tra cứu thông tin. Tuy nhiên, vẫn chưa có đủ dữ liệu để kết luận AI đang ảnh hưởng thế nào đến thị trường lao động và toàn bộ nền kinh tế.

Một số dự báo cho rằng các AI agent có thể chia nhỏ và xử lý nhiều đầu việc, qua đó biến công việc văn phòng thành quy trình kiểu dây chuyền. Dù vậy, phần lớn doanh nghiệp vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm và tìm cách tích hợp AI vào hoạt động nội bộ. Theo MIT Technology Review, còn quá sớm để khẳng định AI sẽ thay thế một phần lao động, chỉ đóng vai trò nâng năng suất hay tạo ra một phương thức làm việc hoàn toàn mới.

Trái với sự mơ hồ về việc làm, các vấn đề an toàn đang bộc lộ rõ hơn. Deepfake đã bị sử dụng để kích động bạo lực, làm gia tăng hoài nghi chính trị và làm dấy lên lo ngại về khả năng tác động tới dư luận bầu cử. Một số nghiên cứu cũng cho thấy phần lớn deepfake tập trung vào nội dung bóc lột tình dục, với nạn nhân chủ yếu là phụ nữ.

Nguy cơ người dùng lệ thuộc quá mức vào chatbot cũng đang gây tranh cãi. Nhiều người tìm đến chatbot để xin lời khuyên cá nhân hoặc hỗ trợ tinh thần, nhưng một số công ty AI đã phải đối mặt với các vụ kiện liên quan đến rủi ro an toàn phát sinh trong quá trình sử dụng. Từ đó, giới quan sát đặt câu hỏi AI nên được phép phản hồi đến đâu trong các tình huống nhạy cảm, và khi nào người dùng cần được chuyển tới chuyên gia hoặc tổ chức phù hợp.

Ứng dụng AI trong quân sự là một điểm nóng khác. Các mô hình ngôn ngữ lớn có thể vượt ra ngoài vai trò phân tích đơn thuần để trở thành công cụ hỗ trợ ra quyết định. Nếu AI tham gia sâu hơn vào tác chiến, từ tổng hợp thông tin đến đưa ra khuyến nghị, vấn đề trách nhiệm và cơ chế kiểm soát sẽ càng trở nên quan trọng.

Phản ứng của xã hội đối với AI cũng đang gia tăng. Tại London, các cuộc biểu tình phản đối AI ngày càng được tổ chức quy củ hơn. Trong cộng đồng người hâm mộ phim và game, làn sóng phản đối việc đưa AI tạo sinh vào sản xuất vẫn tiếp diễn. MIT Technology Review cho biết đã có những tranh cãi bùng phát chỉ vì một phần trong quy trình sáng tạo có sử dụng AI, phản ánh nỗi lo công nghệ này có thể xâm phạm quyền lợi và giá trị lao động của người sáng tạo.

Cùng với đó, gánh nặng môi trường từ việc mở rộng hạ tầng AI cũng trở thành chủ đề nóng. Tại Mỹ, khi hàng nghìn trung tâm dữ liệu hoạt động để đáp ứng nhu cầu AI ngày càng tăng, mức tiêu thụ điện cũng đi lên. Điều này kéo theo các phàn nàn về giá điện địa phương tăng, áp lực lên lưới điện và tác động tiêu cực đến môi trường.

Trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học, AI vừa mở ra kỳ vọng vừa làm dấy lên lo ngại. Google DeepMind đã phát triển các công cụ AI phục vụ nghiên cứu, hỗ trợ so sánh kết quả, hình thành giả thuyết và thiết kế thí nghiệm. OpenAI cũng đặt mục tiêu đến năm 2028 tạo ra một “nhà nghiên cứu” có thể tự động hóa hoàn toàn công việc nghiên cứu.

Dù vậy, một số nhà khoa học cảnh báo việc phụ thuộc quá nhiều vào AI có thể làm thu hẹp chủ đề nghiên cứu hoặc tạo ra hàng loạt kết quả thiếu chính xác. AI có thể giúp tăng tốc quá trình nghiên cứu, nhưng nếu những kết quả chưa được kiểm chứng lan truyền quá nhanh, độ tin cậy của khoa học có thể bị tổn hại.

MIT Technology Review nhận định AI hiện đã hiện diện rộng rãi trong đời sống và công nghiệp, nhưng hướng phát triển tiếp theo vẫn chưa rõ ràng. Các công ty AI đang quảng bá trí tuệ nhân tạo tổng quát như một bước ngoặt lớn, song tốc độ và hình thái thay đổi trong thực tế vẫn chưa được định hình.

Tạp chí này nhấn mạnh rằng dù AI có thể tạo ra những kết quả giống con người, về bản chất đây vẫn là một công nghệ. AI có thể mang lại tác động mang tính cách mạng như điện hay Internet, nhưng để bén rễ trong toàn xã hội, quá trình đó có thể cần thêm thời gian.

Theo MIT Technology Review, tranh luận về AI hiện không còn chỉ xoay quanh hai thái cực kỳ vọng và sợ hãi. Tác động tới việc làm vẫn chưa rõ, nhưng các vấn đề về an toàn, phản ứng xã hội và ứng dụng trong nghiên cứu đã bước vào giai đoạn rất cụ thể. Việc AI có trở thành công nghệ nền tảng tiếp theo hay không sẽ phụ thuộc không chỉ vào tốc độ tiến bộ kỹ thuật, mà còn vào cách xã hội xây dựng cơ chế kiểm soát, quy định và cấu trúc trách nhiệm.