Zcash (ZEC) đã giảm hơn 36% trong vòng 24 giờ sau khi thị trường lo ngại về một lỗi kỹ thuật trong giao thức. Giữa lúc niềm tin với dòng token quyền riêng tư bị lung lay, một validator của XRP Ledger (XRPL) đã đề xuất tính năng XLS-0096 đang được phát triển như một lựa chọn thay thế cho người dùng ưu tiên quyền riêng tư.

Theo The Crypto Basic ngày 5/6, validator XRPL có tên Vet khuyến nghị cộng đồng đang quan tâm đến quyền riêng tư cân nhắc các công cụ sắp ra mắt trên XRPL.

Đợt giảm sâu của Zcash bắt nguồn từ việc công bố một lỗi liên quan đến Orchard Shielded Pool, tính năng đã được triển khai từ năm 2022. Nhà nghiên cứu bảo mật Taylor Hornby cảnh báo lỗ hổng này có thể mở đường cho hành vi chi tiêu hai lần trong pool ẩn danh hoặc gây ra lạm phát ngầm thông qua việc tạo ZEC giả mà không bị phát hiện.

Dù đội ngũ phát triển đã phát hành bản vá khẩn cấp và thực hiện hard fork, lo ngại trên thị trường vẫn chưa lắng xuống. Nguyên nhân là cấu trúc bảo mật riêng tư của Zcash khiến việc xác minh liệu lỗ hổng đã từng bị khai thác trước thời điểm vá lỗi hay chưa trở nên rất khó khăn.

Phản ứng của thị trường diễn ra gần như ngay lập tức. Trong 24 giờ, giá Zcash giảm hơn 36% xuống 338 USD, từ mức khoảng 640 USD trước đó. Vốn hóa thị trường cũng thu hẹp từ 10,36 tỷ USD xuống 5,66 tỷ USD, trong khi khối lượng giao dịch 24 giờ vượt 2,7 tỷ USD. Áp lực bán mạnh cùng làn sóng thanh lý được xem là nguyên nhân trực tiếp đẩy giá lao dốc.

Đây không phải lần đầu Zcash chịu cú sốc niềm tin. Trước đó, đồng tiền này cũng từng giảm mạnh hồi đầu năm sau tác động từ việc đội ngũ phát triển cốt lõi từ chức.

Trong bối cảnh đó, Vet giới thiệu XRPL như một phương án thay thế cho nhóm người dùng đặt nặng yếu tố riêng tư. Trên X, ông cho rằng cộng đồng Zcash có thể cân nhắc chuyển sang các công cụ quyền riêng tư mà XRPL đang chuẩn bị triển khai, với định hướng vừa bảo vệ tính riêng tư vừa tăng khả năng kiểm soát.

Trọng tâm của đề xuất này là XLS-0096. Tính năng mới đưa cơ chế chuyển khoản riêng tư vào token đa mục đích (MPT), được xây dựng trên nền tảng XLS-33 đã được áp dụng từ năm ngoái. XLS-33 cho phép phát hành và quản lý các token có thể thay thế như stablecoin RLUSD, điểm thưởng khách hàng và tài sản thực được token hóa (RWA). Tuy nhiên, ở phiên bản hiện tại, số dư và lịch sử giao dịch vẫn công khai, khiến mô hình này chưa phù hợp với các nhu cầu đòi hỏi mức độ riêng tư cao.

XLS-0096 được thiết kế để xử lý điểm hạn chế đó. Theo đề xuất, tính năng này sẽ ẩn số dư và giá trị chuyển khoản, nhưng vẫn duy trì khả năng xác minh tổng cung và danh tính của tổ chức phát hành. Cơ chế vận hành dựa trên mã hóa EC-ElGamal kết hợp với bằng chứng không tiết lộ (zero-knowledge proof). Nhờ vậy, người ngoài sẽ không thể theo dõi số dư hay giá trị của từng giao dịch, trong khi các nguyên tắc cốt lõi của hệ thống vẫn được bảo toàn.

Định hướng phát triển của XRPL cũng cho thấy mục tiêu phục vụ khách hàng tổ chức. Mạng lưới này muốn kết hợp quyền riêng tư, khả năng giám sát và yêu cầu tuân thủ để đáp ứng nhu cầu của ngân hàng và các dự án quy mô lớn, tức những đơn vị vừa cần giao dịch không công khai vừa phải đảm bảo minh bạch ở cấp hệ thống.

Các cuộc thảo luận liên quan bắt đầu từ phiên thảo luận tiêu chuẩn XRPL vào giữa tháng 9/2025, với sự tham gia của các nhà nghiên cứu Ripple như Murat Cenk và Anchal Malhotra.

Dù vậy, XLS-0096 hiện vẫn ở giai đoạn đầu phát triển. Phạm vi áp dụng mới chỉ giới hạn ở MPT và chưa hỗ trợ giao dịch XRP gốc. Song song với đó, XRPL cũng đang thúc đẩy tích hợp sàn giao dịch phi tập trung (DEX) cho MPT dựa trên XLS-82. Các cập nhật này là một phần trong chiến lược mở rộng DeFi cho khách hàng tổ chức và thúc đẩy token hóa trên XRPL.

Diễn biến mới nhất cho thấy thị trường token quyền riêng tư ngày càng đặt nặng cả độ tin cậy công nghệ lẫn khả năng tuân thủ. Trong khi Zcash đối mặt phép thử niềm tin vì tranh cãi liên quan đến lỗi kỹ thuật, XRPL đang tìm cách mở rộng hạ tầng quyền riêng tư cho khối tổ chức bằng mô hình chuyển khoản không công khai nhưng vẫn có thể kiểm chứng. Tuy nhiên, khi XLS-0096 vẫn mới ở giai đoạn đầu, khả năng triển khai thực tế, phạm vi ứng dụng và mức độ đón nhận của thị trường vẫn là những biến số cần theo dõi.