Nhật Bản sẽ tham gia Genesis Mission, chương trình nghiên cứu trí tuệ nhân tạo do chính phủ Mỹ khởi xướng, với tư cách đối tác nước ngoài đầu tiên. Theo các nguồn tin quốc tế, hai nước dự kiến đầu tư tổng cộng 1 tỷ USD trong 5 năm để phát triển AI phục vụ nghiên cứu khoa học.

Ngày 1/6 (giờ địa phương), Cryptopolitan và một số hãng tin quốc tế cho biết kế hoạch hợp tác này sẽ đặt nền tảng cho liên minh nghiên cứu AI giữa Mỹ và Nhật Bản trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt.

Theo đó, các quan chức cấp cao của Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ Nhật Bản cùng Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản dự kiến tới Mỹ vào đầu tháng 6 để công bố phương án hợp tác với Bộ Năng lượng Mỹ, cơ quan phụ trách Genesis Mission.

Genesis Mission là chương trình AI do chính phủ Mỹ dẫn dắt, được Tổng thống Donald Trump khởi động bằng sắc lệnh hành pháp vào cuối năm 2025. Sắc lệnh này yêu cầu tập hợp các nhiệm vụ nghiên cứu AI, hạ tầng tính toán và dữ liệu khoa học vốn phân tán ở các cơ quan liên bang vào một hệ thống chung.

Mục tiêu của Mỹ là kết nối siêu máy tính và dữ liệu khoa học tại các phòng thí nghiệm quốc gia với hệ thống AI để đẩy nhanh thử nghiệm, mô phỏng và tính toán.

Chương trình hiện bao trùm 26 lĩnh vực, gồm phát triển chất bán dẫn, công nghệ sinh học, nhiệt hạch và công nghệ lượng tử. Nhà Trắng từng so sánh quy mô và mục tiêu của dự án với Manhattan Project và chương trình Apollo. Khi ra mắt vào tháng 12/2025, Genesis Mission có sự tham gia của 24 doanh nghiệp, trong đó có OpenAI, Nvidia, Microsoft, Amazon Web Services và Google.

Chính phủ Mỹ nhấn mạnh tác động cốt lõi của Genesis Mission là nâng hiệu suất nghiên cứu. Tháng 12 năm ngoái, Michael Kratsios, Giám đốc Văn phòng Chính sách Khoa học và Công nghệ Nhà Trắng, cho biết dự án sẽ giúp giới khoa học và nghiên cứu tại Mỹ cải thiện mạnh năng suất, đồng thời hỗ trợ tự động hóa thiết kế thí nghiệm, tăng tốc mô phỏng và xây dựng mô hình dự báo.

Nhật Bản tham gia chương trình với những lợi thế sẵn có trong khoa học vật liệu, robot và năng lực sản xuất chất bán dẫn, những lĩnh vực phù hợp với các mảng trọng tâm của Genesis Mission. Trong khuôn khổ hợp tác này, Mỹ cung cấp hạ tầng nghiên cứu và hệ thống AI quy mô lớn, còn Nhật Bản bổ sung năng lực sản xuất và nền tảng công nghệ công nghiệp.

Hợp tác quốc tế vốn đã được tính đến ngay từ giai đoạn xây dựng khuôn khổ cho Genesis Mission. Sắc lệnh khởi động chương trình yêu cầu Hội đồng Khoa học và Công nghệ Quốc gia phối hợp với Văn phòng Chính sách Khoa học và Công nghệ tìm kiếm các đối tác nước ngoài có năng lực phù hợp với mục tiêu dự án. Nhật Bản là chính phủ nước ngoài đầu tiên tham gia theo tiêu chí này.

Việc Nhật Bản gia nhập chương trình cũng có thể kéo theo điều chỉnh trong cơ chế vận hành. Sắc lệnh quy định Bộ trưởng Năng lượng Mỹ phải rà soát và cập nhật ưu tiên nghiên cứu hằng năm, đồng thời xây dựng bộ quy tắc hợp tác chuẩn hóa liên quan đến quyền truy cập dữ liệu, an ninh mạng, quyền sở hữu trí tuệ và kiểm soát xuất khẩu.

Thỏa thuận này cũng cho thấy cuộc đua AI đang mở rộng từ lĩnh vực công nghệ cốt lõi sang toàn bộ hệ thống R&D quốc gia và chuỗi cung ứng công nghiệp. Trong các lĩnh vực như chất bán dẫn, công nghệ lượng tử và công nghệ sinh học, nơi nghiên cứu và sản xuất cần vận hành đồng bộ, phạm vi hợp tác Mỹ - Nhật được đánh giá còn có thể tiếp tục mở rộng.

Theo kế hoạch, thông báo chính thức dự kiến được đưa ra vào đầu tháng 6, với các nội dung chính xoay quanh phân chia vai trò, phương thức nghiên cứu chung cùng các tiêu chuẩn về dữ liệu và bảo mật.