Phiên bản Full Self-Driving (FSD) v14 mới nhất của Tesla đang được đánh giá là cải thiện đáng kể về khả năng vận hành. Tuy nhiên, chính việc hệ thống hoạt động quá ổn định lại làm dấy lên lo ngại mới về an toàn, khi người lái có thể trở nên chủ quan và phản ứng chậm hơn trong các tình huống khẩn cấp.

Theo Electrek ngày 1/6 (giờ địa phương), FSD v14 cho thấy khả năng xử lý khá ổn định ngay cả trong môi trường đô thị phức tạp. Dù vậy, khi xe vận hành trong thời gian dài mà gần như không cần người lái can thiệp, mức độ chú ý của tài xế có thể suy giảm.

Hiện FSD được xếp vào nhóm hệ thống hỗ trợ lái nâng cao (ADAS) cấp độ 2 theo phân loại của Kỹ sư Ôtô Mỹ (SAE). Điều đó đồng nghĩa hệ thống có thể hỗ trợ đánh lái, tăng tốc và giảm tốc, nhưng người lái vẫn phải liên tục quan sát tình hình giao thông và sẵn sàng tiếp quản ngay lập tức.

Một số người dùng FSD v14 trong thời gian dài cho biết khi số lần phải can thiệp giảm mạnh trong suốt hàng trăm dặm, họ ngày càng khó duy trì mức độ tập trung cần thiết.

Electrek nhận định vấn đề ở đây không phải FSD hoạt động kém, mà ngược lại là vận hành quá tốt. Khi hệ thống xử lý trơn tru phần lớn tình huống, người lái dễ quen với vai trò chỉ giám sát, từ đó phản ứng chậm hơn khi bất ngờ phải can thiệp.

Dữ liệu ban đầu cho thấy FSD v14 có thể chạy hàng nghìn dặm mới cần một lần can thiệp quan trọng. Tính theo thời gian, điều này đồng nghĩa tài xế có thể phải ngồi giám sát hệ thống liên tục trong hơn 30-40 giờ.

Theo các nghiên cứu về tự động hóa, con người vốn không phù hợp với kiểu nhiệm vụ như vậy. Hiện tượng này được gọi là “suy giảm cảnh giác” (Vigilance Decrement), xảy ra khi một người phải theo dõi trong thời gian dài mà hầu như không có sự kiện đáng chú ý. Một số nghiên cứu cũng cho thấy trong bối cảnh hệ thống tự động đảm nhận phần lớn công việc, người lái có thể cần trung bình 5-8 giây để lấy lại sự tập trung khi phải quay lại điều khiển thủ công.

Thực tế, đã có trường hợp như vậy xảy ra. Rafi Krikorian, cựu lãnh đạo mảng xe tự hành của Uber, từng gặp tai nạn khi sử dụng FSD và chiếc xe bị xác định là tổn thất toàn bộ. Theo Electrek, ngay cả những chuyên gia hiểu rõ công nghệ tự lái cũng có thể dần quen với việc hệ thống vận hành ổn định trong thời gian dài, rồi không kịp ứng phó đúng cách khi phát sinh tình huống khẩn cấp.

Cơ quan quản lý và giới công nghiệp cũng đã nhiều lần phát đi cảnh báo tương tự. Viện Bảo hiểm An toàn Đường cao tốc Mỹ (IIHS) cho rằng các hãng xe cần rà soát toàn diện thiết kế của các hệ thống cấp độ 2. Trong khi đó, Cơ quan An toàn Giao thông Đường bộ Mỹ (NHTSA) cũng siết giám sát, trong đó có việc mở rộng nghĩa vụ báo cáo các vụ tai nạn liên quan đến ADAS cấp độ 2.

Gần đây, phát biểu của các cựu nhân sự Tesla tiếp tục làm dấy lên tranh cãi. Theo Reuters, trong số 9 người từng tham gia dự án huấn luyện AI của Tesla, có 7 người cho biết họ sẽ không giao toàn bộ việc lái xe cho FSD.

Cách Tesla tiếp thị sản phẩm cũng trở thành tâm điểm chỉ trích. Trên tài khoản X chính thức, trước đây là Twitter, hãng từng mô tả FSD là “tài xế riêng” hoặc “công nghệ trả lại tự do”. CEO Elon Musk cũng nhiều lần khẳng định FSD có thể cải thiện mạnh chất lượng sống và mức độ an toàn khi lái xe.

Tuy nhiên, trong các điều khoản chính thức, Tesla vẫn yêu cầu tài xế phải giám sát liên tục và can thiệp ngay khi cần. Theo giới chuyên môn, vẫn tồn tại khoảng cách đáng kể giữa thông điệp quảng bá và phạm vi trách nhiệm thực tế của hệ thống.

Tesla cũng bị chỉ trích khi đưa ra các ví dụ ứng dụng FSD cho người lái cao tuổi bị suy giảm thị lực hoặc người dùng khuyết tật. Lý do là các hệ thống cấp độ 2 được xây dựng trên giả định rằng tài xế luôn có khả năng giành lại quyền kiểm soát phương tiện bất cứ lúc nào.

Theo các chuyên gia, thách thức cốt lõi của FSD trong giai đoạn tới có thể không còn chỉ là tiếp tục nâng hiệu năng. Khi hệ thống ngày càng hoàn thiện, bài toán lớn hơn sẽ là thu hẹp khoảng cách giữa năng lực thực tế của công nghệ và mức độ mà người lái tin rằng hệ thống có thể làm được.

Một số ý kiến trong ngành cho rằng tâm điểm tranh cãi sắp tới sẽ là việc Tesla có tăng cường các tính năng giám sát người lái và điều chỉnh những thông điệp tiếp thị dễ khiến người dùng hiểu nhầm FSD là công nghệ tự lái hoàn toàn hay không.