Trước kế hoạch IPO và niêm yết của SpaceX trên sàn Nasdaq, thị trường lại dấy lên đồn đoán về khả năng công ty này hợp nhất với Tesla. Tâm điểm của cuộc tranh luận là mức độ gắn kết ngày càng lớn giữa hai doanh nghiệp của Elon Musk, đặc biệt trong các lĩnh vực AI, điện năng và hạ tầng tính toán.

Ngày 26/5 (giờ địa phương), CNBC cho biết Elon Musk từng thảo luận với các cộng sự thân cận về phương án hợp nhất SpaceX và Tesla. Trong nội bộ Tesla, cũng có ý kiến cho rằng một thương vụ như vậy rốt cuộc hoàn toàn có thể xảy ra.

Yếu tố khiến tin đồn nóng trở lại là kế hoạch IPO của SpaceX. Sau khi hợp nhất với công ty AI xAI hồi đầu năm, SpaceX được thị trường tư nhân định giá 1.250 tỷ USD và được dự báo sẽ bắt đầu giao dịch trên Nasdaq sau khoảng hai tuần nữa. Trong khi đó, vốn hóa của Tesla hiện vào khoảng 1.600 tỷ USD. Nếu SpaceX niêm yết thành công, Musk sẽ đồng thời điều hành hai doanh nghiệp thuộc nhóm vốn hóa lớn nhất Mỹ.

Dù một bên hoạt động trong lĩnh vực tên lửa, bên còn lại là nhà sản xuất xe điện, SpaceX và Tesla từ lâu đã chia sẻ nhiều nguồn lực và hoạt động. Điểm kết nối lớn nhất giữa hai công ty là cùng theo đuổi hạ tầng và dịch vụ AI, trong đó nhu cầu về nhân lực, điện năng và năng lực tính toán ngày càng tăng.

Việc đẩy mạnh đầu tư cho AI cũng được xem là một yếu tố tiếp sức cho kịch bản hợp nhất. SpaceX đã dành hơn 3/4 khoản đầu tư 10,1 tỷ USD trong quý I cho các lĩnh vực liên quan đến AI. Tesla cũng cho biết trong báo cáo kết quả kinh doanh gần nhất rằng chi tiêu vốn năm nay có thể tăng gần gấp ba, lên hơn 25 tỷ USD.

Tomasi Tunguz, đại diện quỹ đầu tư mạo hiểm Theory Ventures, nhận định Tesla phải vận hành các hệ thống AI trên xe trong giới hạn chặt chẽ về điện năng, làm mát, độ trễ, độ tin cậy và chi phí. Trong khi đó, SpaceX phải xử lý bài toán tính toán trong môi trường quỹ đạo. Theo ông, hai công ty đang vận hành dưới những ràng buộc kỹ thuật tương đồng, dù một thương vụ hợp nhất ở quy mô như vậy chắc chắn sẽ rất phức tạp.

Mối liên kết kinh doanh giữa Tesla và SpaceX cũng đã thể hiện rõ trong nhiều giao dịch. Tesla đầu tư 2 tỷ USD vào xAI hồi tháng 1; đến tháng sau, khi xAI hợp nhất vào SpaceX, khoản đầu tư này được chuyển sang SpaceX. Trong bản cáo bạch, SpaceX cho biết đã mua hệ thống lưu trữ năng lượng Megapack của Tesla trị giá 697 triệu USD để cấp điện cho trung tâm dữ liệu của xAI trong giai đoạn 2024-2025. Năm 2025, SpaceX cũng mua Tesla Cybertruck trị giá 131 triệu USD.

Ngoài ra, Tesla còn cung cấp thiết bị năng lượng mặt trời và linh kiện xe cho SpaceX, trong khi Tesla sử dụng chuyên cơ của SpaceX. Năng lực của SpaceX cũng được tận dụng trong quá trình phát triển hợp kim đặc biệt cho Cybertruck. Cấu trúc hợp tác này cho thấy nhiều nhà cung cấp xem các công ty của Musk như một khách hàng quy mô lớn duy nhất. Một ví dụ là việc Nvidia, theo yêu cầu của Musk, đã chuyển đơn hàng GPU trị giá 500 triệu USD từ Tesla sang xAI trong năm 2024.

Ở góc độ quản trị, sự chồng lấn giữa hai công ty cũng rất đáng chú ý. Musk tham gia hội đồng quản trị (HĐQT) của cả hai doanh nghiệp. Em trai ông là Kimbal Musk và nhà đầu tư mạo hiểm Ira Ehrenpreis cũng đồng thời có mặt trong HĐQT của cả Tesla lẫn SpaceX. Antonio Gracias và Steve Jurvetson, hiện là thành viên HĐQT SpaceX, từng là giám đốc của Tesla. Charles Kuehmann, cựu nhân sự Apple, hiện giữ vị trí phó chủ tịch kỹ thuật vật liệu tại cả hai công ty.

Tuy nhiên, nếu thương vụ được thúc đẩy, điểm nóng lớn nhất có thể sẽ nằm ở lợi ích cổ đông hơn là vấn đề chống độc quyền. Các chuyên gia pháp lý cho rằng việc lựa chọn công ty mẹ, xác định tỷ lệ hoán đổi cổ phiếu và xây dựng cơ chế định giá hợp lý đều là những bài toán khó. Đáng chú ý, trong bản cáo bạch, SpaceX tự mô tả là doanh nghiệp có cơ cấu quyền kiểm soát tập trung và cho biết Musk nắm 85% quyền biểu quyết. Điều này làm dấy lên lo ngại rằng cơ chế bảo vệ cổ đông phổ thông sau niêm yết có thể bị hạn chế.

Cơ chế thù lao dành cho cá nhân Musk cũng là điểm được thị trường quan tâm. SpaceX đặt tiêu chí thưởng dựa trên việc đạt mức vốn hóa 7.500 tỷ USD và đưa 1 triệu cư dân lên sinh sống trên Sao Hỏa. Trong khi đó, Tesla cũng đã được cổ đông phê duyệt phương án thưởng gồm 12 nấc, gắn với vốn hóa và hiệu quả hoạt động. Ross Gerber, CEO công ty đầu tư Gerber Kawasaki, cho rằng nếu hai công ty hợp nhất, Musk có thể tiến gần hơn tới mục tiêu điều hành một doanh nghiệp quy mô rất lớn, đồng thời thuận lợi hơn trong huy động vốn và vay nợ để cạnh tranh với Google trong lĩnh vực AI.

Thị trường cũng nhận định việc SpaceX niêm yết có thể khiến các cuộc thảo luận về khả năng kết hợp với Tesla trở nên sôi động hơn. Tezpol Bhatia, CEO startup hạ tầng tài chính vũ trụ Nevecs và là nhà đầu tư sớm của SpaceX, nói rằng: “Thị trường vũ trụ sẽ lớn hơn sau IPO của SpaceX”. Nếu giá trị của SpaceX được định giá lại trên thị trường đại chúng, tranh luận về việc nên tách riêng hay kết hợp hai công ty cũng có thể trở nên cụ thể hơn.

Đợt đồn đoán lần này không chỉ dừng ở câu chuyện quản trị doanh nghiệp. Nó còn phản ánh việc các công ty của Musk đang ngày càng vận hành quanh một trục chung gồm hạ tầng AI, điện năng và năng lực tính toán. Đó cũng là lý do khả năng SpaceX và Tesla hợp nhất tiếp tục thu hút sự chú ý khi SpaceX tiến gần tới ngày niêm yết.