Một thanh niên 23 tuổi không được đào tạo chuyên sâu về toán học đã thu hút sự chú ý của giới học thuật sau khi tìm ra lời giải cho một bài toán bỏ ngỏ suốt 60 năm, với sự hỗ trợ từ ChatGPT.

Theo Gigazine ngày 27/4, Liam Price, 23 tuổi, người đam mê toán học, đã tiếp cận một bài toán chưa có lời giải do nhà toán học Paul Erdos đặt ra theo hướng khác với giới chuyên môn.

Điểm đáng chú ý nằm ở cách Price sử dụng AI. Thay vì bắt đầu từ công thức hay dựng chứng minh theo lối quen thuộc, anh dùng ChatGPT để gợi ra nhiều hướng tiếp cận, rồi tự sàng lọc và tinh chỉnh.

ChatGPT không đưa ra đáp án trực tiếp. Tuy nhiên, công cụ này giúp mở ra những khả năng mà con người khó nghĩ tới ngay từ đầu, qua đó để Price chọn được hướng đi khả thi và phát triển thành lời giải hoàn chỉnh. Hướng tiếp cận cuối cùng cũng là điều mà các nhà toán học trước đó chưa từng tính đến.

Vụ việc được chú ý vì AI không thay thế nhà toán học, mà đóng vai trò như công cụ mở rộng biên độ tư duy của con người. Nhà toán học Terence Tao nhận xét rằng khi xử lý bài toán này, “mọi người thường đi chệch hướng ngay từ vài bước đầu”. Theo ông, việc bài toán tồn tại quá lâu không chỉ đến từ độ khó, mà còn có thể liên quan đến chính thói quen tư duy của con người.

Giới toán học kỳ vọng cách tiếp cận ít bị ràng buộc bởi trực giác hay thông lệ như vậy có thể được áp dụng cho các bài toán chưa có lời giải khác. Thực tế, một số nghiên cứu trước đó cũng cho thấy ChatGPT có thể hỗ trợ rà soát tài liệu cũ hoặc phát hiện những phần lập luận còn bị bỏ sót. Một số công trình cũng đã xuất hiện với các ý tưởng chứng minh mới nhờ AI hỗ trợ.

Vai trò của AI trong trường hợp này cũng khác với nhiều kịch bản ứng dụng AI tạo sinh hiện nay. ChatGPT không hoạt động như một “cỗ máy giải toán” hay công cụ tự đưa ra lời chứng minh hoàn chỉnh, mà chủ yếu đóng vai trò gợi ý, giúp mở rộng tập hợp các hướng tiếp cận. Khâu then chốt vẫn là con người đánh giá tính đúng sai, mức độ khả thi và loại bỏ những hướng không có ý nghĩa về mặt toán học.

Trường hợp của Price vì thế cũng cho thấy năng lực kiểm chứng của con người quan trọng hơn kỹ năng đơn thuần trong việc sử dụng AI. Không phải mọi gợi ý do AI đưa ra đều chính xác, nên người dùng phải biết giữ lại phần hữu ích và loại bỏ phần thiếu cơ sở. Thành quả của Price không đến từ việc làm theo nguyên xi phản hồi của ChatGPT, mà từ quá trình tự diễn giải, kiểm định và hệ thống hóa các gợi ý đó thành một lập luận có thể chứng minh.

Dù vậy, giới hạn của AI vẫn rất rõ ràng. Hiện nay, công nghệ này vẫn gặp trở ngại khi tự xây dựng các chứng minh toán học chặt chẽ. Ngay trong trường hợp nói trên, phần chứng minh do ChatGPT đưa ra cũng có chất lượng thấp và buộc con người phải tự diễn giải, thẩm định lại. Điều đó cho thấy AI vẫn chưa ở giai đoạn có thể thay thế các nhà toán học.

Tuy nhiên, ý nghĩa của câu chuyện này không hề nhỏ. Một cá nhân không qua đào tạo chuyên môn vẫn có thể phối hợp với AI để tiếp cận lời giải mà ngay cả giới chuyên gia cũng chưa đạt được. Trong nghiên cứu toán học, điều quan trọng có lẽ không chỉ là tạo ra đáp án tự động, mà còn là tìm được lối đi vượt ra ngoài khuôn mẫu tư duy sẵn có. Ở góc độ đó, AI có thể trở thành công cụ thăm dò, giúp mở rộng những khả năng con người từng bỏ lỡ, thay vì chỉ đơn thuần “viết hộ” lời chứng minh.