Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) cảnh báo nhiều sàn giao dịch tiền mã hóa đang mở rộng sang các hoạt động mang dáng dấp ngân hàng, như cho vay và cung cấp sản phẩm trả lãi, nhưng lại không có các cơ chế bảo vệ tương đương trong hệ thống tài chính truyền thống.

Theo CoinDesk ngày 23/4 (giờ địa phương), BIS cho biết trong một báo cáo rằng nhiều sàn lớn không còn chỉ đóng vai trò nền tảng mua bán đơn thuần, mà đang vận hành như các trung gian tiền mã hóa tích hợp nhiều chức năng, kết hợp vai trò của ngân hàng, trung gian và sàn giao dịch.

Báo cáo đặc biệt nhấn mạnh rủi ro từ sự bùng nổ của các sản phẩm trả lãi và sinh lợi dành cho nhà đầu tư cá nhân. Theo BIS, các sản phẩm này thường được giới thiệu như kênh sinh lời từ tài sản số, nhưng về bản chất lại gần với các khoản cho vay không có tài sản bảo đảm trong mô hình “ngân hàng bóng”, nơi mức độ giám sát còn lỏng lẻo.

Trong mô hình này, người dùng chuyển quyền kiểm soát tài sản số cho sàn, thậm chí trong một số trường hợp là cả quyền sở hữu. Sau đó, nền tảng sử dụng số tài sản này cho hoạt động cho vay, giao dịch hoặc tạo lập thị trường, rồi phân chia một phần lợi nhuận cho khách hàng.

Theo BIS, vấn đề nằm ở chỗ cấu trúc này mang dáng dấp tiền gửi ngân hàng nhưng không có các lớp bảo vệ như bảo hiểm tiền gửi. Báo cáo cũng lưu ý rằng tính minh bạch về nơi tài sản được sử dụng và cách tài sản được vận hành có thể rất hạn chế. Khi thua lỗ phát sinh, người dùng sẽ trực tiếp gánh rủi ro mất khả năng thanh toán của nền tảng.

BIS dẫn vụ sụp đổ của Celsius Network và FTX làm ví dụ cho điểm yếu của mô hình này. Theo báo cáo, đây không đơn thuần là những trường hợp quản trị yếu kém, mà phản ánh sự đổ vỡ của một cấu trúc dựa vào đòn bẩy, thiếu minh bạch và đưa ra các cam kết có tính chất như tiền gửi nhưng không có hàng rào bảo vệ tương ứng.

Báo cáo cũng nhắc tới đợt lao dốc của thị trường phái sinh tiền mã hóa vào tháng 10/2025, sự kiện đã dẫn tới các đợt thanh lý bắt buộc với quy mô khoảng 19 tỷ USD. Theo BIS, diễn biến này cho thấy các cú sốc trong mô hình nói trên có thể lan truyền rất nhanh theo hiệu ứng dây chuyền.