Giới chính trị Mỹ đang bắt đầu đẩy mạnh tranh luận về mô hình “cổ tức AI” trong bối cảnh lo ngại ngày càng lớn về nguy cơ trí tuệ nhân tạo thay thế lao động.

Theo Cointelegraph ngày 21/4/2026 (giờ địa phương), Alex Bores, nghị sĩ Hạ viện bang New York, đã công bố một ý tưởng chính sách nhằm chi trả trực tiếp cho công dân để ứng phó với tác động của AI lên việc làm.

Trên mạng xã hội X, trước đây là Twitter, Bores cho biết cần chuẩn bị sớm cho kịch bản AI thay thế lao động trên diện rộng. Ông mô tả đây là một “kế hoạch ứng phó kinh tế trong kỷ nguyên AI”. Theo đề xuất, nguồn thu sẽ đến từ cải cách thuế, sau đó được hoàn trả cho người dân dưới dạng “cổ tức”, đồng thời tạo động lực để doanh nghiệp tiếp tục sử dụng lao động con người thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào AI.

Trọng tâm của đề xuất là xây dựng cơ chế phân phối lại thành quả tăng năng suất, thay vì để lợi ích chỉ tập trung vào một nhóm doanh nghiệp. Nếu AI thực sự thay thế lao động, một phần lợi ích từ năng suất do công nghệ này tạo ra sẽ được chuyển trực tiếp cho người dân. Nguồn tài trợ được nêu gồm đánh thuế hoạt động sử dụng AI, nắm giữ cổ phần tại các công ty AI lớn, cùng với cải cách thuế đối với lao động và vốn.

Theo Bores, nguồn “cổ tức AI” không chỉ dùng để phát tiền mặt. Khoản này cũng có thể được sử dụng để hỗ trợ chuyển đổi việc làm, tái đào tạo, đào tạo kỹ năng, cũng như đầu tư vào hạ tầng giám sát và an toàn AI. Tài liệu chính sách nhấn mạnh rằng nếu AI giúp năng suất tăng mạnh và làm của cải tập trung hơn, người dân cũng cần có “phần sở hữu” trong những lợi ích đó.

Đề xuất được đưa ra khi lo ngại về tác động của AI đối với thị trường lao động ngày càng gia tăng. Một báo cáo gần đây của Goldman Sachs ước tính trong một năm qua, việc triển khai AI đã khiến khoảng 16.000 việc làm bị cắt giảm mỗi tháng. Trên thực tế, Amazon, Meta, Intel, Microsoft và nhiều tập đoàn công nghệ lớn khác đã hoặc đang xem xét tái cơ cấu nhân sự với mục tiêu tối ưu hóa hoạt động dựa trên AI.

Dù vậy, vẫn có những đánh giá thận trọng hơn về khả năng AI nhanh chóng gây ra làn sóng thất nghiệp quy mô lớn. Trong một báo cáo gần đây, Morgan Stanley cho rằng tác động của AI lên thị trường lao động đến nay vẫn còn hạn chế, đồng thời nhắc lại các trường hợp trong quá khứ cho thấy đổi mới công nghệ về dài hạn có thể tạo thêm việc làm. Tuy nhiên, tổ chức này cũng lưu ý rằng không thể loại trừ khả năng AI sẽ đi theo một quỹ đạo khác.

Trong bối cảnh đó, đề xuất “cổ tức AI” của Bores được xem là một thử nghiệm chính sách nhằm phân phối lại lợi ích năng suất từ AI, đồng thời xây dựng lưới an sinh cho cú sốc tự động hóa. Dù khả năng được thông qua thành luật vẫn chưa rõ ràng, ý tưởng đánh thuế AI và dùng nguồn thu này để hoàn trả cho người dân, song song với hỗ trợ chuyển đổi lao động, được cho là có thể thúc đẩy tranh luận sâu hơn trong chính trường Mỹ.