Elon Musk cho rằng chính phủ nên chi trả một khoản thu nhập phổ quát ở mức cao cho người dân như giải pháp ứng phó nguy cơ mất việc do trí tuệ nhân tạo (AI) gây ra.

Theo Business Insider ngày 17/4 giờ địa phương, trong một bài đăng trên X tối 16/4, Musk nói “thu nhập phổ quát ở mức cao” là phương án tốt nhất để xử lý làn sóng thất nghiệp có thể phát sinh khi AI thay thế lao động. Khái niệm này được xem là hào phóng hơn “thu nhập cơ bản”, vốn là khoản tiền mặt định kỳ trả cho mọi cá nhân, vì mục tiêu không chỉ đáp ứng nhu cầu thiết yếu như nhà ở và thực phẩm mà còn bảo đảm mức sống sung túc hơn.

Musk cũng lập luận rằng AI và robot sẽ tạo ra khối lượng hàng hóa và dịch vụ lớn hơn nhiều so với mức tăng của cung tiền, nên sẽ không dẫn tới lạm phát.

Trong khi đó, nhiều dự báo gần đây cho thấy tác động của AI lên thị trường lao động Mỹ có thể ngày càng rõ nét. Boston Consulting Group ước tính trong 5 năm tới, khoảng 10-15% việc làm tại Mỹ có thể biến mất, tương đương 17-25 triệu lao động. Năm ngoái, Goldman Sachs cũng phân tích rằng khoảng 2,5% lực lượng lao động Mỹ có thể đối mặt nguy cơ mất việc.

Một số học giả đồng tình với lập luận của Musk. Karl Widerquist, giáo sư triết học tại cơ sở Qatar của Đại học Georgetown, cho rằng Musk đúng ở điểm thu nhập cơ bản trong tương lai có thể vượt mức chỉ đủ trang trải sinh hoạt. Theo ông, khi tự động hóa, tin học hóa và AI ngày càng phổ biến, chi phí nguồn lực để duy trì thu nhập cơ bản so với GDP đã giảm xuống.

Dù vậy, Widerquist cho rằng vấn đề lớn hơn thất nghiệp là tiền lương thấp và thu nhập trì trệ. Về lạm phát, ông nhận định kịch bản Musk đưa ra là có thể xảy ra, nhưng không nên xem đó là điều chắc chắn. Widerquist dẫn chứng rằng dù GDP đã tăng mạnh trong 50 năm qua, phần lớn thành quả vẫn rơi vào nhóm giàu có, trong khi nghèo đói chưa biến mất.

Ở chiều ngược lại, James Ransom, nhà nghiên cứu tại University College London, cho rằng đào tạo lại và nâng cao kỹ năng là lựa chọn thực tế hơn. Theo ông, nếu một nền kinh tế đủ khả năng chi trả khoản thu nhập phổ quát ở mức cao trên diện rộng, thì cũng có thể đầu tư cho tái đào tạo và tái kỹ năng. Trong vài năm tới, nhiều lao động có thể được hưởng lợi từ năng suất tăng lên, nhưng để tận dụng cơ hội đó, họ cần được nâng cao năng lực hơn là chỉ nhận một “tấm séc”.

Ransom nói thêm rằng với những người mất việc, một chương trình tái đào tạo bài bản có thể giúp họ duy trì tính chủ động và lòng tự trọng tốt hơn so với việc chỉ nhận thu nhập cơ bản.

Trước đó, Musk cũng từng đưa ra nhận định tương tự trong một podcast hồi đầu năm. Ông nói những tiến bộ trong AI, năng lượng và robot sẽ thúc đẩy năng suất, tạo ra mức thịnh vượng đủ lớn để mọi người đều có thể nhận thu nhập phổ quát ở mức cao. Musk đồng thời cho rằng trong vòng 10-20 năm tới, việc tự tích lũy quỹ hưu trí riêng có thể không còn nhiều ý nghĩa.