Một nghiên cứu mới cho thấy AI có thể giúp học sinh, sinh viên làm bài tốt hơn trong giai đoạn luyện tập, nhưng lại làm giảm kết quả ở bài kiểm tra thực tế nếu người học phụ thuộc quá nhiều vào công cụ này. Tác động tiêu cực đặc biệt rõ ở nhóm thường xuyên yêu cầu AI đưa đáp án trực tiếp.

Ngày 8/4/2026 (giờ địa phương), theo Gigazine, nhóm nghiên cứu đã công bố bài báo “AI Assistance Reduces Persistence”. Nghiên cứu cho rằng AI có thể cải thiện hiệu suất học tập trong ngắn hạn, nhưng đồng thời làm suy giảm mức độ kiên trì khi người học phải tự giải quyết vấn đề mà không còn hỗ trợ.

Ở thí nghiệm đầu tiên, nhóm nghiên cứu khảo sát 354 người với các bài toán phân số. Người tham gia được chia ngẫu nhiên thành hai nhóm: có sử dụng AI và không sử dụng AI. Trong tổng số 15 câu hỏi, 12 câu đầu là phần luyện tập với độ khó tăng dần, 3 câu cuối là phần kiểm tra. Người tham gia có thể bỏ qua câu hỏi bất cứ lúc nào. Riêng nhóm dùng AI không được báo trước rằng công cụ này sẽ bị ngắt khi bước sang phần kiểm tra.

Kết quả cho thấy nhóm có AI hỗ trợ đạt thành tích tốt hơn trong phần luyện tập. Tuy nhiên, khi chuyển sang phần kiểm tra, tỷ lệ trả lời đúng giảm mạnh, đồng thời số câu bị bỏ qua tăng lên. Trong khi đó, nhóm không dùng AI gần như không ghi nhận chênh lệch lớn giữa phần luyện tập và phần kiểm tra. Nhóm nghiên cứu tóm tắt rằng AI giúp cải thiện hiệu suất khi học, nhưng lại kéo giảm điểm số trong bài kiểm tra.

Để kiểm chứng kết quả, nhóm tiếp tục thực hiện thí nghiệm thứ hai với 667 người tham gia. Lần này, trong tổng 17 câu hỏi, 3 câu đầu được dùng làm bài tiền kiểm nhằm giảm ảnh hưởng từ chênh lệch năng lực ban đầu. Với nhóm không dùng AI, giao diện cũng được bố trí thêm một thanh bên ở cùng vị trí với công cụ AI để loại bỏ khác biệt do cách sắp xếp màn hình.

Kết quả của thí nghiệm thứ hai không thay đổi. AI tiếp tục giúp người tham gia làm bài tốt hơn trong lúc luyện tập, nhưng khi bước vào phần kiểm tra không còn hỗ trợ, kết quả lại đi xuống.

Cách dùng AI cũng tạo ra khác biệt đáng kể. Theo khảo sát của nhóm nghiên cứu, 61% người trong nhóm dùng AI đã hỏi đáp án trực tiếp. Đây là nhóm có mức sụt giảm điểm kiểm tra lớn nhất. Ngược lại, những người vẫn dùng AI nhưng chỉ yêu cầu gợi ý hoặc giải thích lại không bị giảm điểm đáng kể. Kết quả này cho thấy sự khác biệt rõ rệt giữa việc dùng AI để xin đáp án và dùng AI như một công cụ hỗ trợ quá trình học.

Nhóm nghiên cứu cũng kiểm tra liệu hiện tượng này có chỉ xuất hiện ở môn toán hay không. Trong thí nghiệm thứ ba, họ sử dụng các câu hỏi đọc hiểu theo định dạng SAT – kỳ thi chuẩn hóa tuyển sinh đại học tại Mỹ – với 201 người tham gia. Câu 1 là bài tiền kiểm, câu 2 đến câu 6 là phần luyện tập, còn câu 7 đến câu 9 là phần kiểm tra. Kết quả cho thấy nhóm dùng AI tiếp tục bị giảm mạnh điểm số ở phần kiểm tra, đồng thời có tỷ lệ bỏ qua câu hỏi cao hơn.

Tổng hợp cả ba thí nghiệm, nhóm nghiên cứu đưa ra kết luận nhất quán: khi quen nhận hỗ trợ từ AI, người học dễ bỏ cuộc hơn hoặc làm bài kém hơn khi công cụ này không còn sẵn sàng. Nói cách khác, hỗ trợ từ AI có thể làm giảm mức độ kiên trì trong quá trình giải bài.

Theo nhóm nghiên cứu, kết quả trên là gợi ý trực tiếp cho cách triển khai AI trong giáo dục. Việc dùng AI để nhận đáp án ngay lập tức có thể làm suy yếu năng lực làm bài thực tế, trong khi sử dụng AI theo hướng gợi ý và giải thích có thể hạn chế tác dụng phụ hơn. Vì vậy, các công cụ học tập dựa trên AI nhiều khả năng nên ưu tiên hướng dẫn cách giải và diễn giải khái niệm, thay vì cung cấp sẵn đáp án.