OpenAI vừa đưa ra một đề cương chính sách công nghiệp quốc gia, trong đó nhấn mạnh vai trò can thiệp của chính phủ, cải cách hệ thống thuế và thử nghiệm tuần làm việc 4 ngày để ứng phó với những biến động xã hội do AI tạo ra.

Ngày 7/4 (giờ địa phương), TechRadar đưa tin OpenAI đã công bố báo cáo có tên “Industrial Policy for the Intelligence Age”. Trong báo cáo này, tổ chức cho rằng các nền dân chủ cần chủ động thiết kế lại tương lai kinh tế để chuẩn bị cho giai đoạn chuyển sang kỷ nguyên siêu trí tuệ.

Từ việc rà soát định hướng chính sách hiện nay, OpenAI nhận định đã đến lúc cần tăng cường giám sát và can thiệp của nhà nước, thay vì tiếp tục theo cách tiếp cận quen thuộc là nới lỏng quy định theo yêu cầu của các công ty công nghệ. Báo cáo cảnh báo nếu không có một chính sách công nghiệp đủ tham vọng ở cấp quốc gia để bảo đảm lợi ích từ siêu trí tuệ được phân bổ rộng rãi, công nghệ này có thể kéo theo những hệ lụy nghiêm trọng như bị lạm dụng hoặc làm suy yếu nền dân chủ.

Với thị trường lao động, OpenAI cho rằng nguy cơ mất việc và sự thu hẹp mạnh của một số ngành nghề là vấn đề cấp bách. Dù tin rằng lợi ích từ tiến bộ công nghệ sẽ lớn hơn thách thức, tổ chức này nhấn mạnh không thể xem nhẹ những xáo trộn khi AI làm thay đổi toàn bộ cấu trúc việc làm.

Báo cáo đề xuất mở rộng các lĩnh vực gắn với chăm sóc và kết nối con người, như chăm sóc trẻ em, chăm sóc người cao tuổi, giáo dục, y tế và dịch vụ cộng đồng, như một hướng tạo việc làm mới. Theo OpenAI, đây là những mảng khó bị máy móc thay thế và có thể giúp duy trì chất lượng việc làm.

Không dừng ở mục tiêu giữ việc làm, OpenAI còn đặt vấn đề phân bổ lại giá trị do năng suất mới tạo ra. Cụ thể, tổ chức này đề xuất thí điểm mô hình “tuần làm việc 4 ngày, 32 giờ” nhưng vẫn giữ nguyên lương. Báo cáo cho rằng chính phủ và doanh nghiệp cần phối hợp rút ngắn thời gian làm việc, với điều kiện năng suất và chất lượng dịch vụ không suy giảm. Mục tiêu là chuyển phần hiệu quả tăng thêm nhờ AI thành thời gian nghỉ ngơi thực chất cho người lao động.

Theo OpenAI, nếu các chương trình thí điểm mang lại kết quả tích cực, mô hình này có thể được đưa vào khuôn khổ chính sách dài hạn hoặc phát triển theo hướng mở rộng chế độ nghỉ phép có lương. Tuy nhiên, điều kiện đi kèm là phần năng suất tăng thêm không được chỉ chuyển thành lợi nhuận cho doanh nghiệp, mà phải phản ánh vào thu nhập và phúc lợi của người lao động.

Ở tầm vĩ mô, OpenAI cũng kêu gọi cải tổ căn bản hệ thống thuế và cơ chế phân phối để xử lý các mất cân đối mang tính cấu trúc. Theo lập luận của tổ chức này, khi AI dần thay thế lao động của con người, mô hình thu ngân sách dựa chủ yếu vào thu nhập từ lao động sẽ sớm bộc lộ giới hạn. Vì vậy, gánh nặng thuế cần được chuyển nhiều hơn sang vốn và các doanh nghiệp hưởng lợi lớn từ tự động hóa.

Báo cáo cũng đề xuất một cơ chế tái phân phối xã hội, trong đó có việc thành lập “quỹ tài sản công” để quản lý phần lợi ích chung và hoàn trả cho người dân. Mục tiêu là ngăn khối tài sản khổng lồ do AI tạo ra chỉ tập trung vào một nhóm nhỏ doanh nghiệp có vị thế thống lĩnh. Theo OpenAI, đây là một lộ trình phân phối cụ thể để toàn xã hội cùng chia sẻ thành quả công nghệ.

Ở phần kết luận, OpenAI định nghĩa AI không chỉ là phần mềm mà còn là hạ tầng nền tảng cho toàn bộ nền kinh tế và dịch vụ công. Tổ chức này cho rằng AI đủ tiềm năng để tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng tích cực, nhưng nếu thiếu kiểm soát, công nghệ này cũng có thể làm gia tăng tình trạng tập trung quá mức về tài sản và quyền lực.

TechRadar đánh giá việc một doanh nghiệp trực tiếp phát triển công nghệ chủ động đề xuất các biện pháp về quy định, thuế và tái phân phối là khá hiếm. Theo OpenAI, câu hỏi lớn của thời đại AI là liệu giới chính trị, vốn không mạnh về hoạch định dài hạn, có chấp nhận những đề xuất chính sách mang tính cấp tiến để thiết kế một trật tự kinh tế mới hay không.