Một nghiên cứu tại Mỹ cho thấy việc phụ thuộc quá nhiều vào mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) không chỉ làm thay đổi văn phong mà còn có thể làm biến đổi cả nội dung bài viết.

Ngày 20/3 (giờ địa phương), một nhóm nhà khoa học thuộc một số trường đại học ở bờ Tây nước Mỹ công bố kết quả thử nghiệm trên 100 người tham gia với chủ đề “tác động của tiền đến hạnh phúc”. Nghiên cứu tập trung phân tích sự khác biệt trong câu trả lời theo mức độ phụ thuộc vào LLM.

Nhóm nghiên cứu xếp những người để LLM tạo hơn 40% nội dung văn bản vào nhóm “phụ thuộc cao”. Kết quả cho thấy nhóm này có xu hướng đưa ra các câu trả lời trung tính nhiều hơn 69% so với nhóm hầu như không dùng AI. Trong khi đó, những người ít sử dụng AI thường bộc lộ quan điểm rõ ràng hơn, dù theo hướng tích cực hay tiêu cực, về mối quan hệ giữa tiền bạc và hạnh phúc.

Tác giả chính của nghiên cứu, giáo sư Natasha Jacques thuộc Khoa Kỹ thuật Máy tính, Đại học Washington, nhận định: “LLM đang thay đổi văn bản theo cách mà con người sẽ không bao giờ viết”.

Không chỉ nội dung, cách thể hiện cũng thay đổi đáng kể. Trong các bài viết của nhóm phụ thuộc cao vào LLM, tần suất sử dụng đại từ ngôi thứ nhất giảm 50%. Các chi tiết mang tính trải nghiệm cá nhân hoặc những câu chuyện thực tế cũng xuất hiện ít hơn. Nhìn chung, ngôn ngữ trở nên kém tính cá nhân và mang sắc thái trang trọng hơn.

Trong khảo sát sau thử nghiệm, nhóm phụ thuộc cao đánh giá bài viết của mình kém sáng tạo hơn và không thể hiện rõ “giọng viết” cá nhân. Dù vậy, mức độ hài lòng với thành phẩm cuối cùng gần như không khác so với nhóm ít dùng AI. Theo nhóm nghiên cứu, đây là điều đáng lo ngại về lâu dài.

Trong thử nghiệm này, nhóm sử dụng ba mô hình gồm Anthropic Claude 3.5 Haiku, OpenAI GPT-4o mini và Google Gemini 2.5 Flash.

Nhóm nghiên cứu cũng phân tích cách LLM chỉnh sửa văn bản có sẵn. Kết quả cho thấy các biên tập viên là con người thường chỉ thay đổi từng từ và vẫn giữ lại phần lớn từ vựng gốc. Trong khi đó, cả ba mô hình AI đều can thiệp và thay thế văn bản ở mức mạnh tay hơn đáng kể. Nghiên cứu cũng ghi nhận những trường hợp ý nghĩa ban đầu của văn bản bị thay đổi.

Giáo sư Jacques cho rằng nguyên nhân có thể đến từ cách LLM được huấn luyện dựa trên phản hồi của con người. Bà nói: “Mô hình không phân biệt được giữa việc làm hài lòng con người và việc thay đổi chính điều con người muốn để điều chỉnh nội dung theo khuôn của mô hình”.